แนวทางการดำเนินงานตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกัน ควบคุม โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี: มุมมองประชาสังคม จังหวัดเลย
DOI:
https://doi.org/10.64962/rdhsj.v19i1.2026.278774คำสำคัญ:
พยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี, ตำบลจัดการสุขภาพ, มุมมองประชาสังคมบทคัดย่อ
การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความชุกของโรคพยาธิใบไม้ตับ และศึกษาแนวทางการดำเนินงานตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกัน ควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในมุมมองประชาสังคม จังหวัดเลย โดยวิจัยเอกสาร ตรวจความชุกไข่พยาธิในปลา ตรวจพยาธิในกลุ่มเสี่ยง 4,200 คน คัดกรองมะเร็งท่อน้ำดี 1,400 คน เสนอข้อมูลต่อภาคประชาสังคมเพื่อพัฒนาตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ดำเนินการตำบลต้นแบบ และประเมินผล เก็บขอมูล พฤษภาคม-กันยายน 2568
ผลการวิจัย พบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความชุกของพยาธิใบไม้ตับ คือการกินปลาดิบ 20 เรื่องอาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำ 11 เรื่อง ความชุกของไข่พยาธิในปลา ร้อยละ 16.67 ผลการคัดกรองพยาธิใบไม้ตับในกลุ่มเสี่ยง พบอุบัติการณ์ ร้อยละ 4.65 และผลการอัลตร้าซาวด์กลุ่มเสี่ยง พบผิดปกติ ร้อยละ 33.71 เสนอข้อมูลต่อภาคประชาสังคมเพื่อร่วมกำหนดแนวทางการดำเนินงานตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกัน ควบคุม โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี
แนวทางการดำเนินงานตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในมุมมองประชาสังคม สามารถลดอุบัติการณ์พยาธิใบไม้ตับในกลุ่มเสี่ยงและคาดหวังลดความเสี่ยงของอุบัติการณ์มะเร็งท่อน้ำดีได้ในระยะยาว
Downloads
เอกสารอ้างอิง
ประสิทธิ์ วัฒนาภา. ประมวลองค์ความรู้เพื่อการวิจัยพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สกว; 2554.
ณรงค์ จันทร์แก้ว. สรุปผลการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข เขตสุขภาพที่ 8. สำนักงานเขตสุขภาพที่ 8 อุดรธานี; 2566.
สถาบันมะเร็งแห่งชาติ. สถิติอุบัติการณ์โรคมะเร็งในประเทศไทย. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 12 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nci.go.th/th/cancer_record/ect5.html
National Cancer Institute. Cancer Statistic. [Internet]. 2025 [Cited 2025 JAN 12]. Available from: https://seer-cancer-gov.translate.goog/statfacts/html/
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. สรุปผลการดำเนินงานการตรวจราชการจังหวัดเลย เขตสุขภาพที่ 8. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย; 2566.
กองสนับสนุนบริการสุขภาพภาคประชาชน, กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, กระทรวงสาธารณสุข. ตำบลจัดการสุขภาพ. วารสารสุขภาพภาคประชาชน 2566; 19(1): 8-16.
ชาย โพธิสิตา. ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด; 2554.
กิตติพงษ์ พรมพลเมือง, ปัตพงษ์ เกษสมบูรณ์. การศึกษาปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่ อำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดหนองบัวลำภู. GRC 2014. Graduate Research Conference. Khon Khan University; 2557.
เกษร แถวโนนงิ้ว, ไพบูลย์ สิทธิถาวร, ศศิธร ตั้งสวัสดิ์, เสรี สิงห์ทอง, นิตยา ชุดไธสง,
วราลักษณ์ ตั้งคณะกุล. อุบัติการณ์และการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2559; 25(3): 370-379.
จุติกาญจน์ ภูเก้าล้วน, อรนาถ วัฒนวงษ์, ทองรู้ กอผจญ. การสำรวจความชุกตัวอ่อนระยะติดต่อเมตาเซอร์คาเรียของพยาธิใบไม้ตับในปลาน้ำจืดเกล็ดขาวที่ส่งผ่านโรคสู่ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงสูง. กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. มปส.; 2563.
ฉัตรชัย คำดอกรับ, เกรียงศักดิ์ เวทีวุฒาจารย์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับในประชาชนอายุ 40 ปีขึ้นไป อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร 2561; 21(3): 75-83.
ชัยวัฒน์ ศรีไทย, ศรีวิภา ช่วงไชยะ, จักรกฤษณ์ พลราชม, นพชัย ขบวนแกว, สันติภาพ ตุ่ยไชย, ไพชยนต์ โสดามรรค, อัศราวุธ วงคำม้าง, และสุรศักดิ์ อูปแก้ว. ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับในตำบลนาขมิ้น อำเภอโพนสวรรค์ จังหวัดนครพนม ประเทศไทย. วารสารสถาบันบำราศนราดูร 2566; 17(3): 171-180.
นพรัตน์ ส่งเสริม, สุพรรณนี พรหมเทศ. บทวิเคราะห์มะเร็งท่อน้ำดี: ความรู้ บทบาทและความท้าทายของนักสาธารณสุข ในการป้องกันและควบคุมในประเทศไทย. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2554; 4(3): 97-103
พรพรรณ ปงเมืองมูล, ทวีศักดิ์ จันทร์งาม. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่ตำบลออย อำเภอปง จังหวัดพะเยา. The National Undergraduate Conference on Statistics 2019, Chiang Mai University, Chiang Mai Thailand: 2562; 2019(1): 36-45.
วรกร วิชัยโย. ปัจจัยที่ส่งผลต่อโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2563; 13(1): 105-113.
วัชพงษ์ แสงนิล, จารุวรรณ์ วงบุตดี, จารุวรรณ ศิริเทพทวี, ณัฏฐวุฒิ แก้วพิฑูลย์. การศึกษาความชุกและความรุนแรงของโรคพยาธิใบไม้ตับและพยาธิปากขอ จังหวัดอุบลราชธานี. รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี; 2552.
ศศิธร เจริญประเสริฐ, ณัฐพันธ์ จันสมุทร,พุทธิไกร ประมวล. ปัจจัยที่มีผลต่อการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษ และประสิทธิผลของการใช้ E-Book ในการเพิ่มความรู้และทัศนคติในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพ ศรีสะเกษ 2565; 1(1): 16-28.
ศักดิ์ชัย กามโร, รุจิรา ดวงสงค์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดีของญาติผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีนครราชสีมา 2559; 22(1): 5-18.
อนุวัตน์ เพ็งพุฒ, จุฑามาศ สุจริต, ดุลศักดิ เทพขันธ์, พุทธิไกร ประมวล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการติดเชื้อซ้ำของโรคพยาธิใบไม้ตับในอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2561; 11(1): 403-410.
ประเสริฐ ประสมรักษ์. เปรียบเทียบความชุกของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ ความรู้ และพฤติกรรมป้องกัน ในประชากรกลุ่มเสี่ยงพื้นที่รอบแหล่งน้ำชุมชนชนบทและชุมชนเมือง. ศรีนครินทร์เวชสาร 2562; 34(6): 628-634.
เตือนใจ คำมูล, เกศรา แสนศิริทวีสุข, ภูมิพัฒน์ นริษทิ์ภูวพงษ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมบริโภคปลาดิบ หรือสุกๆ ดิบๆ ของประชาชนในเขตสุขภาพที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี ปี พ.ศ. 2564. สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 อุบลราชานี. มปส.; 2564.
สุวัฒน์ศิริ แก่นทราย. การรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิ ใบไม้ตับของประชาชนในตำบลหนองภัยศูนย์ อำเภอเมือง จังหวัดหนองบัวลำภู. การประชุม “สร้างสรรค์และพัฒนาเพื่อก้าวหน้าสู่ประชาคมอาเซียน” ครั้งที่ 2. 18-19 มิถุนายน 2558 ณ วิทยาลัยนครราชสีมา อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา; 2558: 113-121.
ณัฐชา เเสงสว่างวัฒนะ. การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini ในชุมชนเสี่ยงตำบลท่าสะแก อำเภอชาติตระการ จังหวัดพิษณุโลก. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาปรสิตวิทยา, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.
อังษณา ยศปัญญา, สุพรรณ สายหลักคำ, บุญจันทร์ จันทร์มหา. ความชุกและปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดเลย ปี 2556. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น. 2558; 22(1): 89-97.
บุญเทียน อาสารินทร์. ความชุกพยาธิใบไม้ตับในปลาพื้นที่เขตสุขภาพที่ 8 ปี 2566.วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี. 2568; 3(1): 86-97.
จีรศักดิ์ จำปาแก้ว. การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini ในปลาวงศ์ปลาตะเพียนในชุมชนเสี่ยงในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง ประเทศไทย. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.
กัลยาณี ตันตรานนท์. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพชุมชน ตำบลท่าวังตาล อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่. [อินเทอร์เน็ต] 2562. [เข้าถึงเมื่อ 30 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://cmudc.library.cmu.ac.th/frontend/Info/item/dc:86859
ปราณี พระโรจน์. การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานตำบลจัดการสุขภาพต้นแบบ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลนาบัว อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2563; 13(2): 99-105.
วันรพี สมณช้างเผือก, นงลักษณ์ ยอดมงคล. การพัฒนาต้นแบบการขับเคลื่อนสุขภาพระดับตำบลสู่การจัดการระบบสุขภาพแบบบูรณาการของกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ (กองทุนตำบล) โดยใช้เครื่องมือธรรมนูญสุขภาพ. [อินเทอร์เน็ต]. 2559 [เข้าถึงเมื่อ 30 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://mednacea.ict. mahidol.ac.th/project/2558000065
พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ, บุญมา สุนทราวิรัตน์, ธราพงษ์ กัปโก, ยอดลักษ์ สัยลังกา, สมชาย ชมภูคำ. ตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกัน ควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี: มุมมองประชาสังคม จังหวัดสกลนคร เขตสุขภาพที่ 8. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. ฉบับพิเศษ การประชุมวิชาการ “มหาวิทยาลัยมหาสารคามวิจัย ครั้งที่ 13”; 2558: 9-19.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาฬสินธุ์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆบทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักณอักษรจากวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทยก่อนเท่านั้น
