ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของผู้สูงอายุที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
DOI:
https://doi.org/10.60099/jtnmc.v39i02.268465คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ , การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม , คุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ , ภาวะทุพโภชนาการ , ภาวะเปราะบางบทคัดย่อ
บทนำ การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุโรคไตเรื้อรัง การศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุโรคไตเรื้อรังที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมจะเป็นข้อมูลพื้นฐานในการดูแลผู้สูงอายุให้สามารถดำรงชีวิตอยู่กับโรคไตเรื้อรังและการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมได้อย่างมีคุณภาพชีวิต
วัตถุประสงค์การวิจัย 1) เพื่อศึกษาภาวะทุพโภชนาการ ความเพียงพอในการฟอกเลือด ภาวะเปราะบางและคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ และ 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง ภาวะทุพโภชนาการ ความเพียงพอในการฟอกเลือด และภาวะเปราะบางกับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของผู้สูงอายุที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
การออกแบบวิจัย การวิจัยเชิงพรรณนาแบบหาความสัมพันธ์ โดยใช้แนวคิดคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพของเฟอร์ราน เป็นกรอบแนวคิดการวิจัย
วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมที่เข้ารับการรักษา แบบผู้ป่วยนอก ณ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัย 2 แห่ง ในช่วงเดือนเมษายน ถึง เดือนกันยายน พ.ศ. 2566 จำนวน 100 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามคุณสมบัติเกณฑ์การคัดเข้า เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลสุขภาพ แบบสอบถามภาวะโภชนาการผู้ป่วยฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม แบบสอบถามภาวะเปราะบาง และแบบสอบถามคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกไต ตรวจสอบความเที่ยงได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคของแบบสอบถามภาวะโภชนาการผู้ป่วยฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม และแบบสอบถามคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกไตเท่ากับ .83 และ .81 ตามลำดับ และตรวจสอบความเที่ยงด้วยวิธีการวัดซ้ำภายใน 7 วัน แบบสอบถามภาวะเปราะบาง ได้ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ เท่ากับ 1.00 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน และสหสัมพันธ์ของสเปียร์แมน
ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 72.46 ปี (SD = 8.25) ร้อยละ 55 เป็นผู้หญิง ส่วนใหญ่ไม่ได้ประกอบอาชีพ หรือเกษียณอายุ (ร้อยละ 94) ร้อยละ 82 มีผู้ดูแล และมีค่ามัธยฐานระยะเวลาในการฟอกเลือด 36 เดือน ค่าพิสัยระหว่าง ควอไทล์ 17.25–73.50 เดือน ค่าเฉลี่ยคะแนนภาวะทุพโภชนาการอยู่ในระดับเสี่ยงทุพโภชนาการรุนแรง (M = 8.87, SD = 3.88) ค่าเฉลี่ยความเพียงพอในการฟอกเลือดอยู่ในเกณฑ์ปกติ (M = 1.99, SD = .49) มีภาวะเปราะบาง (M = 2.16, SD = 1.29) และค่าเฉลี่ยคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพ (M = 129, SD = 7.51) อยู่ในระดับดี ภาวะทุพโภชนาการและภาวะ เปราะบางมีความสัมพันธ์ทางลบในระดับปานกลางกับคุณภาพชีวิตด้านสุขภาพอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r = -.351, p < .001 และ rs = -.393, p < .001 ตามลำดับ) ส่วนความเพียงพอในการฟอกเลือดไม่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิต ด้านสุขภาพอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r = .121, p > .05)
ข้อเสนอแนะ ผลการศึกษาเป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับบุคลากรทางสุขภาพในการติดตามและเฝ้าระวังภาวะทุพโภชนาการ และภาวะเปราะบาง บุคลากรทางการแพทย์ควรให้คำแนะนำเพื่อป้องกันภาวะทุพโภชนาการและเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ป้องกันการเกิดภาวะเปราะบางในผู้สูงอายุโรคไตเรื้อรังที่ได้รับการฟอกเลือดอันจะนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดี
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Chuasuwan A, Lumpaopong A, editor. Thailand renal replacement therapy 2020. [internet]. 2020 [cited 2023 Aug 10]. Available from: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2022/06/Final-TRTreport-2020.pdf
So S, Stevenson J, Lee V. Kidney Diseases in the Elderly. In: Nagaratnam N, Nagaratnam K, Cheuk G, editors. Advanced Age Geriatric Care: A Comprehensive Guide. Cham: Springer International Publishing; 2019. p. 131-44.
Varothai N. Elderly hemodialysis. In: Satirapoj B, Chaiprasert A, Nata N & Supasyndh O, editors. Manual dialysis. Bangkok: Nam Aksorn Printing House; 2018. p. 579-89. (in Thai)
Bunyatnopparat K, Anutrakulchai S. Factors associated with life quality of hemodialysis patients. Srinagarind Medical Journal 2017;32(1):2-9. Available from: https://li01.tci-thaijo.org/index.php/SRIMEDJ/article/view/78514/62904 (in Thai)
Chinnoros S, Khueankham P, Sitthapirom V. Correlation between malnutrition and quality of life of hemodialysis patients. Royal Thai Army Medical Journal 2022; 75(1):3-13. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/rtamedj/article/view/252367/175576 (in Thai)
Shahrin F, Lim Z, Omar N, Zakaria NF, Daud Z. Association of socio-demographic characteristics, nutritional status, risk of malnutrition and depression with quality of life among elderly haemodialysis patients. Mal J Nutr. 2019;25(1): 1-11. https://doi.org/10.31246/mjn-2018-0101
van Loon IN, Goto NA, Boereboom FT, Bots ML, Hoogeveen EK, Gamadia L, et al. Geriatric assessment and the relation with mortality and hospitalizations in older patients starting dialysis. Nephron. 2019; 143(2):108-19. https://doi.org/10.1159/000501277 PMID: 31408861
Chirananthavat T. Urea kinetic modeling and adequacy of hemodialysis. In: Khotchasenee P, Chanchairujira T, Pajaree T, Tiranathanagul K, Trakarnvanich T & Vareesangthip K, editors. Essential in hemodialysis. Bangkok: Text and Journal Publication Company Limited; 2014. p. 93-117. (in Thai)
Hasan LM, Shaheen DA, El Kannishy GA, Sayed-Ahmed NA, Abd El Wahab AM. Is health-related quality of life associated with adequacy of hemodialysis in chronic kidney disease patients? BMC Nephrol. 2021;22(1):334. https://doi.org/10.1186/s12882-021-02539-z PMID: 34620098
Yeesoonkaew R, Na Nongkhai S, Shayakul C & Sujirarat S. Quality of life in end stagerenal disease patients undergoing hemodialysis according to the different health benefit schemes. Vajira Nursing Journal 2016;18(1):79–88. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/vnj/article/view/139781 (in Thai)
AI-Rubaia ZR, AI-Ashour IA, AI-Mubarak ZA. Association Between Dialysis adequacy and Quality of Life among hemodialysis patients. Journal of Positive School Psychology 2022:1486–95. Available from: https://journalppw.com/index.php/jpsp/article/view/6089/4010
Takeuchi H, Uchida HA, Kakio Y, Okuyama Y, Okuyama M, Umebayashi R, et al. The prevalence of frailty and its associated factors in Japanese hemodialysis patients. Aging Dis. 2018;9(2):192-207. https://doi.org/10.14336/AD.2017.0429 PMID: 29896410
Nixon AC, Bampouras TM, Pendleton N, Mitra S, Brady ME, Dhaygude AP. Frailty is independently associated with worse health-related quality of life in chronic kidney disease: a secondary analysis of the Frailty Assessment in Chronic Kidney Disease study. Clin Kidney J. 2020;13(1):85-94. https://doi.org/10.1093/ckj/sfz038 PMID: 32083613
Lee S-Y, Yang DH, Hwang E, Kang SH, Park S-H, Kim TW, et al. The prevalence, association, and clinical outcomes of frailty in maintenance dialysis patients. J Ren Nutr. 2017;27(2):106-12. https://doi.org/10.1053/j.jrn.2016.11.003 PMID: 28065454
Ferrans CE, Zerwic JJ, Wilbur JE, Larson JL. Conceptual model of health‐related quality of life. J Nurs Scholarsh. 2005;37(4):336-42. https://doi.org/10.1111/j.1547-5069.2005.00058.x PMID: 16396406
Aree-Ue S. & Youngcharoen P. The 6 Item Cognitive Function Test-Thai Version: Psychometric Property Testing. Ramathibodi Nursing Journal 2020;26(2): 188-202. Available from: https://he02.tcithaijo.org/index.php/RNJ/article/view/217560/166539 (in Thai)
Mansur HN, Colugnati FA, Grincenkov FRdS, Bastos MG. Frailty and quality of life: a cross-sectional study of Brazilian patients with pre-dialysis chronic kidney disease. Health Qual Life Outcomes. 2014; 12(1):1-7. https://doi.org/10.1186/1477-7525-12-27 PMID: 24580960
Kalantar-Zadeh K, Kopple JD, Block G, Humphreys MH. A malnutrition-inflammation score is correlated with morbidity and mortality in maintenance hemodialysis patients. Am J Kidney Dis. 2001; 38(6):1251-63. https://doi.org/10.1053/ajkd.2001.29222 PMID: 11728958
The Nephrology Society of Thailand. Hemodialysis Clinical Practice Recommendation 2014. Bangkok: Rongpim DuanTula, Inc; 2014. (in Thai)
Morley JE, Malmstrom T, Miller D. A simple frailty questionnaire (FRAIL) predicts outcomes in middle aged African Americans. J Nutr Health Aging. 2012;16(7):601-8. https://doi.org/10.1007/s12603-012-0084-2 PMID: 22836700
T Sriwong W, Mahavisessin W, Srinonprasert V, Siriussawakul A, Aekplakorn W, Limpawattana P, et al. Validity and reliability of the Thai version of the simple frailty questionnaire (T-FRAIL) with modifications to improve its diagnostic properties in the preoperative setting. BMC Geriatr. 2022;22(1):161. https://doi.org/10.1186/s12877-022-02863-5 PMID: 35227210
Phinitkhajorndech N, Wanichmontri S & Panpakdee O. Validity and reliability of the health-related quality of life instrument for end stage renal disease patients undergoing dialysis: a modified version. Ramathibodi Nursing Journal 2020;28(1):1-15. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RNJ/article/view/255799 (in Thai)
Sullivan DH, Johnson LE. Nutrition and Obesity. In: Halter JB, Ouslander JG, Studenski S, High KP, Asthana S, Supiano MA, et al., editors. Hazzard’s Geriatric Medicine and Gerontology, 7e. New York, NY: McGraw-Hill Education; 2017.
Gil H-W, Yang J-O, Lee E-Y, Lee E-M, Choi JS, Hong S-Y. The effect of dialysis membrane flux on amino acid loss in hemodialysis patients. J Korean Med Sci. 2007;22(4):598-603. https://doi.org/10.3346/jkms.2007.22.4.598 PMID: 1772 8495
Malgorzewicz, S., Debska-Slizien A., Rutkowski, B., & Lysiak-Szydlowska, W. Serum concentration of amino acids versus nutritional status in hemodialysis patients. J Ren Nutr. 2008;18(2):239-47. https://doi.org/10.1053/j.jrn.2007.11.011 PMID: 18267217
Visiedo L, Rey L, Rivas F, López F, Tortajada B, Giménez R, et al. The impact of nutritional status on health-related quality of life in hemodialysis patients. Sci Rep. 2022;12(1):3029. https://doi.org/10.1038/s41598-022-07055-0 PMID: 35194119
The Nephrology Society of Thailand. Hemodialysis and Plasmapheresis treatment guide for patients with kidney disease 2018. The Nephrology Society of Thailand. Available from: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2021/10/คู่มือการรักษาด้วยการฟอกเลือดและการกรองพลาสมาสำหรับผู้ป่วยโรคไต-2561.pdf (in Thai)
Fried LP, Tangen CM, Walston J, Newman AB, Hirsch C, Gottdiener J, et al. Frailty in older adults: evidence for a phenotype. Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2001;56(3): M146-57. https://doi.org/10.1093/gerona/56.3.m146 PMID: 11253156
Ongmekiat T. Frailty in Older Adults: A Case Study. Thai Journal of Nursing Council 2018;33(3):5-19. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJONC/article/view/132962/108821 (in Thai)
Lee H-J, Son Y-J. Prevalence and associated factors of frailty and mortality in patients with end-stage renal disease undergoing hemodialysis: a systematic review and meta-analysis. Int J Environ Res Public Health.2021;18(7):3471. https://doi.org/10.3390/ijerph18073471 PMID: 33801577
Singsumran, K., & Boongird, S. Frailty in end-stage kidney disease. Journal of the Nephrology Society of Thailand 2023; 29(4):217–25. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JNST/article/view/266093/180126 (in Thai)
Guo Y, Tian R, Ye P, Luo Y. Frailty in Older Patients Undergoing Hemodialysis and Its Association with All-Cause Mortality: A Prospective Cohort Study. Clin Interv Aging. 2022; 17:265-75. https://doi.org/10.2147/CIA.S357582 PMID: 35313671
Ishiwatari A, Yamamoto S, Fukuma S, Hasegawa T, Wakai S, Nangaku M. Changes in quality of life in older hemodialysis patients: a cohort study on dialysis outcomes and practice patterns. Am J Nephrol. 2020;51(8):650-8. https://doi.org/10.1159/000509309 PMID: 32739911
Piriyakoontorn S, Balthip Q, Naka K. Experiences of the rural elderly with chronic illnesses in applying the Buddha’s teachings to their life. Journal of Research in Nursing-Midwifery and Health Sciences 2014; 34(2):39-52. Available from: https://he02.tcithaijo.org/index.php/nur-psu/article/view/21274 (in Thai)
Limpawattana L., & Putraveephong S. Frailty and Sarcopenia. KKU Journal of Medicine 2015; 4:10-6. Available from: https://www.kkujm.com/Journal-Detail.aspx?i=35 (in Thai)
Nanudorn A, Chaiyasung P. The relationship frailty and health-related quality of life among older people in Thanyaburi district, Pathumthani province. Thai Red Cross Nursing Journal 2022;15(2):148-60. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/trcnj/article/view/250535 (in Thai)
Fried LP, Tangen CM, Walston J, Newman AB, Hirsch C, Gottdiener J, et al. Frailty in older adults: evidence for a phenotype. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2001 Mar;56(3):M146-56. https://doi.org/10.1093/gerona/56.3.m146 PMID: 11253156.
Tiansaard J, Chaiviboontham S, Phinitkhajorndech N. Perception of symptom burden, financial burden, and quality of life in patients with end stage renal disease undergoing hemodialysis. Ramathibodi Nursing Journal. 2017;23(1):60-77. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RNJ/article/view/64249/73336 (in Thai)
Chirananthavat T. Dialysis review for nurse. Bangkok: Bangkok Medical Publisher Limited Partnership; 2018. (in Thai)
Opasmanakid S & Noppakun K. Hemodialysis in elderly patients. Journal of the Nephrology Society of Thailand. 2018;24(1), 4-9. Available from: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2121/02/ปีที่-24-ฉบับที่-1-ม.ค.-มี.ค.61.pdf (in Thai)
Singh RB, Fedacko J, Fatima G, Magomedova A, Watanabe S, Elkilany G. Why and how the indo-mediterranean diet may be superior to other diets: the role of antioxidants in the diet. Nutrients. 2022; 14(4):898. https://doi.org/10.3390/nu14040898. PMID: 35215548.
Pattanaphesaj J, Thavorncharoensap M, Ramos-Goñi JM, Tongsiri S, Ingsrisawang L, Teerawattananon Y. The EQ-5D-5L valuation study in Thailand. Expert Review of Pharmacoeconomics & Outcomes Research. 2018;18(5):551-8. https://doi.org/10.1080/14737167.2018.1494574
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2024 วารสารสภาการพยาบาล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
