ประสิทธิผลของโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพแกนนำภาคีเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจิต ในเขตรับผิดชอบของศูนย์บริการสาธารณสุขบ้านแม่กืย เทศบาลเมืองเขลางค์นคร จังหวัดลำปาง
คำสำคัญ:
การพัฒนาศักยภาพแกนนำ , การสร้างเสริมสุขภาพจิต , ความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังการทดลองครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความรอบรู้ด้านสุขภาพจิต ความรู้เกี่ยวกับการคัดกรองและการส่งเสริมสุขภาพจิต และการมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพจิตในชุมชนของแกนนำภาคีเครือข่ายของกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบก่อนและหลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยตัวแทนผู้นำชุมชน กลุ่มสตรี กลุ่มเยาวชน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มอสม. และจิตอาสาในชุมชน โดยการคำนวณขนาดของกลุ่มตัวอย่างจำนวน 100 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 50 คน ระยะเวลา 20 สัปดาห์ เครื่องมือในการวิจัยประกอบด้วย โปรแกรมการพัฒนาศักยภาพแกนนำภาคีเครือข่ายในการสร้างเสริมสุขภาพจิต แบบประเมินความรู้ในการคัดกรองและการส่งเสริมสุขภาพจิต แบบประเมินความรอบรู้สุขภาพจิต และแบบประเมินการมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพจิต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบ t-test
ผลการวิจัยพบว่า ในกลุ่มทดลองคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้สุขภาพจิต ความรู้เกี่ยวกับการคัดกรองและการส่งเสริมสุขภาพจิต และการมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพจิตของแกนนำเครือข่าย หลังเข้าร่วมโปรแกรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = 23.39, p < .001, t = 13.23, p < .001 และ t=7.35, p < .001 ตามลำดับ) ผลการเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มพบว่าคะแนนเฉลี่ยของความรอบรู้ด้านสุขภาพจิต และการมีส่วนร่วมในการสร้างเสริมสุขภาพจิตของกลุ่มทดลองสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = 45.67, p <.001 และ t=7.35, p < .001 ตามลำดับ) ส่วนความรู้เกี่ยวกับการคัดกรองและการส่งเสริมสุขภาพจิตของกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบไม่แตกต่างกัน ดังนั้นโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพในครั้งนี้จึงมีประสิทธิผลในการเพิ่มพูนความรู้ ความรอบรู้ด้านสุขภาพจิตแก่แกนนำเครือข่ายชุมชน ซึ่งสามารถนำไปสู่การส่งเสริมให้แกนนำที่มีศักยภาพทำหน้าที่เป็นผู้ขับเคลื่อนกิจกรรมสุขภาพจิตในชุมชนเพื่อให้เกิดความยั่งยืน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2565). รายงานการดำเนินงานอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ประจำปี 2565. กระทรวงสาธารณสุข.
กรมสุขภาพจิต. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพจิตประเทศไทย ปี 2566. กระทรวงสาธารณสุข.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข. (2565). แผนปฏิบัติราชการกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. กระทรวงสาธารณสุข.
นงคราญ คชรักษา และศรีประไพ อินทร์ชัยเทพ. (2561). การพัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดลำปาง. วารสารแพทย์นาวี, 47(2), 446-463.
บัณฑิต พิทักษ์. (2566). การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยจิตเภทในชุมชนโดยการมีส่วนร่วมของหน่วยบริการปฐมภูมิและภาคีเครือข่ายอำเภอชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น, 15(3), 38-52.
ดุษณี บุญพิทักษ์สกุล ศิริภัททรา จุฑามณี และ อรพิชา เกตุพันธ์ (2563). การพัฒนาศักยภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนด้านสุขภาพจิต. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 29(4), 99–110.
วิสสุตา นพพิบูลย์ และ อรุณ บุญสร้าง. (2568). การพัฒนาศักยภาพด้านการดูแลสุขภาพจิตของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลหนองเหล็ก อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา, 5(2), 1–21.
ศรีประไพ อินทร์ชัยเทพ, สิริอร พัวศิริ, มณีรัตน์ พันธุ์สวัสดิ์, ประภาศรี ทุ่งมีผล และวินัย รอบคอบ. (2561). การพัฒนาตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสุขภาพจิตสำหรับประชาชนทั่วไป. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์, 10(2), 97–109.
สมบัติ ริยาพันธ์, นิยดา ภู่อนุสาสน์ และ ญาดา ประคองยศ. (2564). การพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชนในการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุ เขตบางซื่อ กรุงเทพมหานคร. วชิรเวชสารและวารสารเวชศาสตร์เขตเมือง, 65(2), 143–152.
สุวิมล ตริกานันท์. (2565). การสร้างและพัฒนาเครื่องมือวิจัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). รายงานสุขภาพคนไทย 2565: ครอบครัวไทยในวิกฤตโควิด-19. สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. สืบค้นจาก https://www.hiso.or.th/thaihealthstat/report/thaihealth.php?l=thai&y=2022
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2564). รายงานสถานการณ์ระบบสุขภาพไทย พ.ศ. 2564. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580).
สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข. (2564). การทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบเรื่องสุขภาพจิตชุมชนในประเทศไทย. กระทรวงสาธารณสุข.
อรัญญา สุริยจันทร์. (2561). กลยุทธ์ดำเนินงานของภาคีเครือข่ายสุขภาพจิตชุมชน จังหวัดอุดรธานี. วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 12(28), 52-71.
Bloom, B. S. (1968). Learning for mastery: Instruction and curriculum (Topical papers and reprints, No. 1). Evaluation Comment, 1(2), n2.
Cohen, S., & Syme, S. L. (Eds.). (2013). Social support and health. Academic Press.
Jorm, A. F. (2012). Mental health literacy: Empowering the community to take action for better mental health. American Psychologist, 67(3), 231–243.https://doi.org/10.1037/a0025957
Kitchener, B. A., & Jorm, A. F. (2006). Mental health first aid training: Review of evaluation studies. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 40(1), 6–8. https://doi.org/10.1080/j.1440-1614.2006.01735.x
Kitchener, B. A., & Jorm, A. F. (2006). Mental health first aid training: Review of evaluation studies. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 40(1), 6–8. https://doi.org/10.1080/j.1440-1614.2006.01735.x
Kola, L., Kohrt, B. A., Hanlon, C., Naslund, J. A., Sikander, S., Balaji, M., et al (2021). COVID-19 mental health impact and responses in low-income and middle-income countries: Reimagining global mental health. The Lancet Psychiatry, 8(6), 535–550. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(21)00025-0
Kruk, M. E., Gage, K. D., Arsenault, S., Jordan, K., Leslie, H. H., Roder-DeWan, S., et al (2017). High-quality health systems in the Sustainable Development Goals era: Time for a revolution. The Lancet Global Health, 5(11), e1196–e1252. Laverack, G. (2006). Improving health outcomes through community empowerment: A review of the literature. Journal of Health, Population and Nutrition, 24(1), 113–120.
Laverack, G. (2006). Improving health outcomes through community empowerment: A review of the literature. Journal of Health, Population and Nutrition, 24(1), 113–120. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3013267/
Nguyen, A. J., Weiss, B., Trung, L. T., Ngo, V. K., & Pollack, A. A. (2020). Mental health literacy, help-seeking behavior, and exposure to health communication messages among caregivers in Vietnam. Health Education & Behavior, 47(5), 693–702.
https://doi.org/10.1177/1090198120939184
Nguyen, T. T., Lee, S. M., & Tran, Q. T. (2023). Community engagement and mental health promotion: Strategies and impact. Journal of Community Health, 48(2), 189-202. https://doi.org/10.1007/s10900-022-01020-3
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Rifkin, S. B. (2009). Lessons from community participation in health programmes: A review of the post Alma-Ata experience. International Health, 1(1), 31–36, https://doi.org/10.1016/j.inhe.2009.02.001
Rifkin, S. B. (2021). Alma Ata after 40 years: Primary Health Care and Health for All—from consensus to complexity. BMJ Global Health, 6(12), e007469.
Wei, Y., McGrath, P. J., Hayden, J., & Kutcher, S. (2015). Mental health literacy measures evaluating knowledge, attitudes and help-seeking: A scoping review. BMC Psychiatry, 15, 291. https://doi.org/10.1186/s12888-015-0681-9
World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming mental health for all. https://www.who.int/publications/i/item/9789240049338
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา (Thai Journal of Public Health and Health Education) เป็นลิขสิทธิ์ของ วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี








