พฤติกรรมการใช้สารเสพติดและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้สารเสพติดในหญิงตั้งครรภ์

สุจิตตา  ฤทธิ์มนตรี; สุรีพร  ศรีโพธิ์อุ่น; ลำพงษ์  ศรีวงค์ชัย; กมลพรรณ  ศรีขาว

ผู้แต่ง

สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
สุรีพร ศรีโพธิ์อุ่น คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
ลำพงษ์ ศรีวงค์ชัย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
กมลพรรณ ศรีขาว โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด

คำสำคัญ:

สัดส่วนพฤติกรรม, พฤติกรรมการใช้สารเสพติด, หญิงตั้งครรภ์, สารเสพติด

บทคัดย่อ

ปัจจุบันมีรายงานอุบัติการณ์ใช้สารเสพติดในหญิงตั้งครรภ์เพิ่มขึ้นทั่วโลก ซึ่งการใช้สารเสพติดในหญิงตั้งครรภ์เป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อภาวะสุขภาพมารดาและทารก การวิจัยเชิงพรรณนาภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสัดส่วนพฤติกรรมการใช้สารเสพติดและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้สารเสพติดของหญิงตั้งครรภ์ กลุ่มตัวอย่างคือหญิงตั้งครรภ์จำนวน 167 รายที่มารับบริการฝากครรภ์ที่มาฝากครรภ์ ณ โรงพยาบาลรัฐจำนวน 19 แห่ง ในจังหวัดร้อยเอ็ด สุ่มกลุ่มตัวอย่างด้วยวิธีสุ่มแบบหลายขั้นตอน (Multi-stage random sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ และแบบสัมภาษณ์ข้อมูลทั่วไป แบบสัมภาษณ์การใช้สารเสพติด ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนกุมภาพันธ์- มิถุนายน พ.ศ.2567 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา และ การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติคแบบพหุ (Multiple logistic regression) ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างเคยมีประสบการณ์ใช้สารเสพติดในช่วงตลอดชีวิตที่ผ่านมา ร้อยละ 56.3 และการใช้ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา ร้อยละ 33.5 และใช้ในช่วงตั้งครรภ์ ร้อยละ 28.1 ปัจจัยส่วนบุคคลสามารถร่วมทำนายพฤติกรรมการใช้สารเสพติดในขณะตั้งครรภ์ได้ร้อยละ 78 (R² = .60, F(6,160) = 40.28, p < .05) ผลการศึกษาพบว่าปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการใช้สารเสพติดในขณะตั้งครรภ์ ได้แก่ ระดับการศึกษา (β₁ = -.10, p < .05) ความเพียงพอของรายได้ (β₂ = .15, p < .05) ความสัมพันธ์กับคู่สมรส (β₃ = .09, p < .05) และการเคยใช้สารเพติดมาก่อน (β₄ = .43, p < .05) มีอิทธิพลต่อการใช้สารเสพติในขณะตั้งครรภ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผลการวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า ควรนำข้อมูลไปใช้เป็นแนวทางการคัดกรองหญิงตั้งครรภ์เพื่อค้นหาผู้ที่มีความเสี่ยงและเข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษา

เอกสารอ้างอิง

ช่อทิพย์ แตงพันธ์, ไพเราะ ครองนาวัง, สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี, และ ณัฐิกา ราชบุตร. (2567). ประสบการณ์ใช้เมทแอมเฟตามีนของหญิงตั้งครรภ์. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 30(4), 1–14.

แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา (ผรส.), กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข, และ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). (2554). แบบคัดกรองประสบการณ์การดื่มสุรา สูบบุหรี่ และใช้สารเสพติด (ASSIST). สุขภาพจิต. https://dmh-elibrary.org/items/show/1211

สาวิตรี อัษณางค์กรชัย สุวรรณา อรุณพงค์ไพศาล พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์.(2554). การบำบัดแบบสั้นตามผลคัดกรอง ASSIST สำหรับการใช้สารเสพติดแบบเสี่ยงและแบบอันตรายคู่มือเพื่อใช้ในสถานพยาบาลปฐมภูมิ.แผนงานการพัฒนาระบบการดูแลผู้มีปัญหาการดื่มสุรา พ.ศ. 2554. คุณาไทย, นนทบุรี.

สร้อย อนุสรณ์ ธีรกุล, ดวงพร แสงสุวรรณ, อัญชลี อ้วนแก้ว, และกัตติกา วังทะพันธ์. (2566). การใช้เมทแอมเฟตามีนและความเครียดในหญิงตั้งครรภ์. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 31(3), 370-378.

ศูนย์ข้อมูลสุขภาพ Health Data Center: HDC. (2566). ร้อยละของหญิงตั้งครรภ์ที่มาฝากครรภ์ครั้งแรกก่อนหรือเท่ากับ 12 สัปดาห์ของการตั้งครรภ์. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.

อดิศักดิ์ ไวเขตการณ์. (2564). ผลลัพธ์การตั้งครรภ์ของมารดาและทารกในสตรีตั้งครรภ์ที่เสพสารเมทแอมเฟตามีนระหว่างตั้งครรภ์. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม, 18(2), 105–112.

Assanangkornchai, S., Saingam, D., Apakupakul, N., & Edwards, J. G. (2017). Alcohol consumption, smoking, and drug use in pregnancy: Prevalence and risk factors in Southern Thailand. Asia Pacific Psychiatry, 9(1), e12247. https://doi.org/10.1111/appy.12247

Bronfenbrenner, U. (1979). Front Matter. In The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design (pp. i–vi). Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv26071r6.1

Cochran, W.G. (1977) Sampling Techniques. 3rd Edition, John Wiley & Sons, New York. Gómez-Ruiz LM, Marchei E, Rotolo MC, Brunetti P, Mannocchi G, Acosta-López A, Ramos Gutiérrez RY, Varela-Busaka MB, Pichini S, Garcia-Algar O. (2022). Prevalence of licit and illicit drugs use during pregnancy in Mexican women. Pharmaceuticals, 15(3), 382.

Homsup, P., Phaloprakarn, C., Tangjitgamol, S., & Manusirivithaya, S. (2018). Maternal characteristics and pregnancy outcomes among illicit drug-using women in an urban setting. Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology, 57(1), 83-88.

McLeroy, K.R, Bibeau, D., Steckler, A., & Glanz, K. (1988). An ecological perspective on health promotion programs. Health Education Quarterly. 15(4), 351-377. https://doi.org/10.1177/109019818801500401

Miller, W. R., & Rollnick, S. (2017). Motivational interviewing: Helping people change (3rd ed.). Guilford Press.

Moilanen, K. L., Richman, J.A., Rospenda, K.M., & Johnson, T.P. (2025). Economic stressors, alcohol use, and health-related quality of life in middle-aged adults. Journal of Applied Developmental Psychology 97, 101752.

National Institute on Drug Abuse . (2020). Substance use in women research report. https://nida.nih.gov/publications/research-reports/substance-use-in-women/references

Oliveira, T. A., Bersusa, A. A. S., dos Santos, T. F., Aquino, M. M. A., & Mariani Neto, C. (2016). Perinatal outcomes in pregnant women users of illegal drugs. Revista Brasileira de Ginecologia e Obstetrícia, 38(4), 183–188. https://doi.org/10.1055/s-0036-1580710

Saysukanun, P., Thephamongkhol, K., Tiengladdawong, P., Pooliam, J., Sae Chua, P., & Inkasung, W. (2021). Screening the risk factors for methamphetamine use in pregnant women not receiving prenatal care. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research.https://doi.org/10.1111/jog.14901

Silva, F. T. R., Tamais, M. L. B., Costa, A. B., Melo, S. C. C. S., & Fernandes, C. A. M. (2020). Prevalence and factors associated with the use of drugs of abuse by pregnant women. Revista Brasileira de Saúde Materno Infantil, 20(4), 1101–1107. https://doi.org/10.1590/1806-93042020000400010

Teixidó-Companó, E., Espelt, A., Sordo, L., Bravo, M. J., Sarasa-Renedo, A., Indave, B. I., Bosque Prous, M., & Brugala, M. T. (2018). Differences between men and women in substance use: The role of educational level and employment status. Gaceta Sanitaria, 32(1), 41–47. https://doi.org/10.1016/j.gaceta.2016.12.017

Thiosapin, T. (2020). Substance use in pregnant women in Health Region 7: The effectiveness of a counseling program on reducing the harmful caffeine use behavior for fetuses [Doctoral dissertation]. Graduate School, Khon Kaen University.

United Nations Office on Drugs and Crime . (2022). World drug report 2022. https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2022.html

World Health Organization. (2024). Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. https://www.who.int/publications/i/item/9789240096745.