ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมชะลอข้อเข่าเสื่อมในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2-3

ปุณฑรี  พิกุลณี; คุณัสปกรณ์  มัคคัปผลานนท์; ณชนก  เอียดสุย; ออมทรัพย์  พิกุลณี

ผู้แต่ง

ปุณฑรี พิกุลณี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
คุณัสปกรณ์ มัคคัปผลานนท์ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
ณชนก เอียดสุย คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
ออมทรัพย์ พิกุลณี คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

คำสำคัญ:

ข้อเข่าเสื่อม, ข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 2-3, พฤติกรรมชะลอความเสื่อม, คุณลักษณะส่วนบุคคล

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงบรรยายภาคตัดขวางเพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง เพศอายุ ดัชนีมวลกาย จำนวนข้างข้อเข่าเสื่อม ระยะความรุนแรงของโรค กับพฤติกรรมชะลอข้อเข่าเสื่อมในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม ระยะที่ 2-3 ที่มารับการรักษาตามนัดจำนวน 138 ราย ในโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยภาคตะวันออก เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล และแบบสอบถามพฤติกรรมชะลอข้อเข่าเสื่อม และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติบรรยาย และวิเคราะห์สถิติความสัมพันธ์ ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 79.70) อยู่ในวัยผู้สูงอายุมีอายุเฉลี่ย 69.13 ปี (SD = 6.97) ดัชนีมวลกายเฉลี่ย 24.86 kg/m² (SD = 4.14) ส่วนใหญ่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อมสองข้าง (ร้อยละ 91.3) และมีความรุนแรงระยะที่ 3 (ร้อยละ 54.30) มีพฤติกรรมชะลอข้อเข่าเสื่อมเฉลี่ย 56.22 คะแนน (SD = 5.72) โดยอยู่ในระดับสูง และเมื่อวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติสหสัมพันธ์ พบว่าเพศ อายุ ดัชนีมวลกาย จำนวนข้างข้อเข่าเสื่อม และระยะความรุนแรง มีความสัมพันธ์พฤติกรรมชะลอข้อเข่าเสื่อมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r = .200, .226, -.189,.197, .191; p < .05) ตามลำดับ ผลการศึกษาที่ได้ในครั้งนี้จะเป็นประโยชน์สำหรับการประเมินและพัฒนารูปแบบการพยาบาลเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองในผู้ป่วยที่เป็นโรคข้อเข่าเสื่อม โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมเพศหญิงที่มีดัชนีมวลกายมากกว่าเกณฑ์ปกติทั้งนี้เพื่อลดความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมหรือชะลอการดำเนินของโรคให้นานที่สุด

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566). รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. กระทรวงการพัฒนา สังคมและ ความมั่นคงของมนุษย์.

กลุ่มงานเวชศาสตร์ครอบครัวและบริการด้านปฐมภูมิ โรงพยาบาลศูนย์ระยอง. (2567). รายงาน การเฝ้าระวัง โรคข้อเข่าเสื่อมในเขตพื้นที่จังหวัดระยอง ปี 2564-2566. โรงพยาบาลศูนย์ระยอง.

กัณยนา มีสารภี, ณัฐธยาน์ สุวรรณคฤหาสน์, และโรจนี จินตินาวัฒน์. (2565). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและการจัดการตนเองในผู้สูงอายุโรคข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3. วารสารพยาบาลรามาธิบดี, 28(3), 353–369.

จงรัก เพ็งชัย. (2566). ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3 อ 2 ส 1 ย ของผู้ป่วยโรคเบาหวาน ชนิดที่ 2 อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.

ณัฐนวียา จิตต์จันทร์, นพรัตน์ ส่งเสริม, และเผ่าไทย วงศ์เหลา. (2561). ความรุนแรงของโรค พฤติกรรมการดูแลตนเองและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรุนแรงของโรคข้อเข่าเสื่อมของผู้ป่วยโรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 7(1), 69–81.

ทรัพย์ทวี หิรัญเกิด, อนัญญา ลาลุน, และ รณินทร์ คุณแขวน. (2564). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุโรคหลอดเลือดหัวใจ. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 39(2), 97-106.

ทัชนิชา ทรัพย์กรานนท์. (2560). พฤติกรรมการดูแลสุขภาพของผู้ที่มีภาวะไขมันในเลือดสูง ตำบลชมพู อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง.[ วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

เพียงระวี นิประพันธ์. (2560). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการป้องกันก่อนข้อเข่าเสื่อม ของผู้ที่อยู่ในชุมชน (Factors related to preventive behaviors prior to knee osteoarthritis of persons in community) . เชียงใหม่ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. https://cmudc.library.cmu.ac.th/frontend/Info/item/dc:126304

ศศิกานต์ ผ่องชมภู. (2562) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการมีส่วนร่วมในการรักษาโรคข้อเข่าเสื่อมตามรูปแบบโอเอนีลำปาง ในจังหวัดลำปาง. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2563-2564. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

อรสา จุลโสม. (2566). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองเพื่อป้องกันโรคข้อเข่าเสื่อมของกลุ่มก่อนวัยสูงอายุ อำเภอเมืองหนองคาย จังหวัดหนองคาย. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

อุษา ตันตพงษ์, นงนุช นิมิตอานันท์ และ ศิริพร รุจนเวช. (2562). ปัจจัยคัดสรรที่มีผลต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคข้อเข่าเสื่อมชนิดปฐมภูมิของครูในจังหวัดนครปฐม. วารสารพยาบาลทหารบก, 20(2), 316–326.

Bannuru, R. R., Osani, M. C., Vaysbrot, E. E., Arden, N. K., Bennell, K., Bierma-Zeinstra, S. M. A., Kraus, V. B., Lohmander, L. S., Abbott, J. H., Bhandari, M., Blanco, F. J., Espinosa, R., Haugen, I. K., Lin, J., Mandl, L. A., Moilanen, E., Nakamura, N., Snyder-Mackler, L., Trojian, T., Underwood, M., & McAlindon, T. E. (2019). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis and Cartilage, 27(11), 1578–1589. https://doi.org/10.1016/j.joca.2019.06.011

Brophy, R. SD., & Fillingham, SD. A. (2022). AAOS Clinical Practice Guideline Summary: Management of osteoarthritis of the knee (nonarthroplasty), third edition. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons, 30(9), e721–e729. https://doi.org/10.5435/JAAOS-D-21-01233

Chen, SD.-SD., Weng, L.-C., Li, SD.-T., & Huang, SD.-L. (2022). Mediating effect of self-efficacy on the relationship between social support and self-management behaviors among patients with knee osteoarthritis: A cross-sectional study. BMC Geriatrics, 22, Article 635. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03331-w

Dellafiore, F., Arrigoni, C., pittella, F., Conte, G., Magon, A., & Caruso, R. (2018). Paradox of self-care gender differences among Italian patients with chronic heart failure: Findings from a real-world cross-sectional study. BMJ Open, 8(9), e021966. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-021966

GBD 2021 Osteoarthritis Collaborators. (2023). Global, regional, and national burden of osteoarthritis, 1990–2020 and projections to 2050: A systematic analysis. The Lancet Rheumatology, 5(10), e594–e610.

Kellgren, J. SD., & Lawrence, J. S. (1957). Radiological assessment of osteo-arthrosis. Annals of the rheumatic diseases, 16(4), 494–502.

Kolasinski, S. L., Neogi, T., Hochberg, M. C., Oatis, C., Guyatt, G., Block, J., Callahan, L., Copenhaver, C., Dodge, C., Felson, D., Gellar, K., Harvey, W. F., Hawker, G., Herzig, E., Kwoh, C. K., Nelson, A. E., Samuels, J., Scanzello, C., White, D., Wise, B., Altman, R. D., DiRenzo, D., Fontanarosa, J., & Girardi, G. (2020). 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for the management of osteoarthritis of the hand, hip, and knee. Arthritis Care & Research, 72(2), 149–162. https://doi.org/10.1002/acr.24131

Long, H., Liu, Q., Yin, H., Wang, K., Diao, N., Zhang, Y., Lin, J., & Guo, A. (2022). Prevalence trends of site-specific osteoarthritis from 1990 to 2019: Findings from the Global Burden of Disease Study 2019. Arthritis & Rheumatology, 74(7), 1172-1183. https://doi.org/10.1002/art.42089

Nelligan, R. K., Hinman, R. S., McManus, F., De Silva, A. P., Gregory, M., Bidgood, N., & Bennell, K. L. (2025). Effects of an eLearning course for patients on osteoarthritis knowledge and pain self-efficacy in people with hip and/or knee osteoarthritis: A randomised controlled trial. Patient Education and Counseling, 137, 108792. https://doi.org/10.1016/j.pec.2025.108792

Oliveira, L. A. S., Pontes-Silva, A., Damasceno, K. L. B., Apahaza, G. H. S., de Oliveira, A. R., Dibai-Filho, A. V., Avila, M. A., & Fidelis-de-Paula-Gomes, C. A. (2022). Comparison between pain intensity, functionality, central sensitization, and self-efficacy in individuals with unilateral or bilateral knee osteoarthritis: A cross-sectional study. Revista da Associação Médica Brasileira, 68(8), 1048–1052

Orem, D. E. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby.

Özden, F., Nadiye Karaman, Ö., Tugay, N., Yalın Kilinç, C., Mihriban Kilinç, R., & Umut Tugay, B. (2020). The relationship of radiographic findings with pain, function, and quality of life in patients with knee osteoarthritis. Journal of clinical orthopaedics and trauma, 11(Suppl 4), S512–S517. https://doi.org/10.1016/j.jcot.2020.04.006

Puciato, D., Nowak, p. F., Kuśnierz, C., & Bunio, A. (2020). Health behaviors as determinants of the quality of life of the elderly. Physical Activity Review, 8(2), 48–55.

Tenorio-Guerrero, L. K., puente-Alejos, R., Chavez Sosa, J. V., Newball-Noriega, E. E., & Huancahuire-Vega, S.(2024). Factors associated with the health-related self-care capacity of overweight and obese people. Healthcare, 12(12), 1226. https://doi.org/10.3390/healthcare12121226

Yoldas, B., Akdemir, E., Anil, B., Korkmaz, E., Kumru, D., Yilmaz, C., Ermis, E., Kehribar, L., Genc, A. S., & Yilmaz, A. K. (2024). Pain, quality of life, proprioception and physical function in patient with knee osteoarthritis: Comparison of different grades. Medicine Science, 13(2), 406–414.