ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพพฤติกรรมสุขภาพ และผลลัพธ์ทางคลินิกในบุคลากรที่มีภาวะน้ำหนักเกิน
คำสำคัญ:
โปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรม, ภาวะน้ำหนักเกิน, หลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลังการทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมสุขภาพ และผลลัพธ์ทางคลินิกในบุคลากรที่มีภาวะอ้วน กลุ่มตัวอย่างคือ บุคลากรโรงพยาบาลระดับตติยภูมิแห่งหนึ่งที่มีค่าดัชนีมวลกายมากกว่าหรือเท่ากับ 25 กก.ม2 จำนวน 60 คน คัดเลือกตัวอย่างที่มีลักษณะตามเกณฑ์ต่อเนื่องจนครบจำนวน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย โปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต (IOC = 0.96) แบบบันทึกข้อมูลทั่วไปและผลลัพธ์ทางคลินิก (IOC = 0.90) แบบวัดความรอบรู้ด้านสุขภาพ (CVI = 0.90) และแบบวัดพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา และสถิติทดสอบทีแบบคู่ ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการเข้าร่วมโปรแกรม 12 สัปดาห์ กลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพและค่าพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตเพิ่มขึ้นและมากกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) นอกจากนี้ยังพบว่ากลุ่มตัวอย่างมีค่าดัชนีมวลกายและเส้นรอบเอวลดลงและน้อยกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) สะท้อนให้เห็นว่าโปรแกรมนี้สามารถเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต และลดค่าดัชนีมวลกายและเส้นรอบเอวได้อย่างมีประสิทธิผล อย่างไรก็ตามควรมีการติดตามประเมินผลในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. (2561). แนวคิดหลักการขององค์กรรอบรู้ทางสุขภาพ. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
ธันยพร ดิเรกสุนทร, และ นครัช พฤทธิ์รัตนาภา. (2568). เวชศาสตร์วิถีชีวิต: 6 เสาหลัก ตามหลักฐานเชิงประจักษ์. Region 3 Medical and Public Health Journal-วารสารวิชาการแพทย์และสาธารณสุขเขตสุขภาพที่ 3, 22(3), 288-303. https://thaidj.org/index.php/smj/article/view/16789
ปัณณทัต ตันธนปัญญากร, นภัสรัญชน์ ฤกษ์เรืองฤทธิ์, นลพรรณ ขันติกุลานนท์, และ อารีย์ สงวนชื่อ. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่าง ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมสุขภาพตามหลัก 3อ.2ส. กับระดับดัชนีมวลกาย ของนักศึกษาคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์. วารสารวิจัยและพัฒนาวไลยอลงกรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 16(2), 27-41. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/vrurdistjournal/article/download/ 246397/169624
พัทธ์ธิดา จินตนปัญญา. (2566). ผลของโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่อพฤติกรรมสุขภาพและภาวะโภชนาการของบุคลากรที่มีภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนโรงพยาบาลทุ่งสงจังหวัดนครศรีธรรมราช. มหาราชนครศรีธรรมราชเวชสาร, 7(1), 28-41. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/ MNSTMedJ/article/view/264531
รุสนี วาอายีตา, กรรณิกา เรืองเดช ชาวสวนศรีเจริญ, บุญสิทธิ์ ไชยชนะ, และ ไพบูลย์ ชาวสวนศรีเจริญ. (2556). ประสิทธิผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพต่อการรับรู้ความสามารถ ของตนเอง การกำกับตนเอง พฤติกรรมการดูแลตนเองและการลดน้ำหนักของ บุคลากรที่มีภาวะน้ำหนักเกิน โรงพยาบาลรามัน จังหวัดยะลา. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารสุข, 24(2), 90-104. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tnaph/article/view/30323
ศิริวรรณ ชอบธรรมสกุล. (2562). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการป้องกันโรคอ้วนของนักศึกษาปริญญาตรีในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล. Journal of Interdisciplinary Research: Graduate Studies, 8(1), 116-123. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/ JIRGS/article/view/229841
สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง กรมอนามัย. (2565). แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพเวชศาสตร์วิถีชีวิต. https://mwi.anamai.moph.go.th/th/hrd/download/?did=212989&id=103702&reload=
อัญชลี หงษ์ร่อน. (2563). การพัฒนาโปรแกรมสุขภาพในการลดภาวะอ้วน ของบุคลากรสํานักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 จังหวัดสระบุรี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4, 10(2), 34-46. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/248453/168232
AK, Z. Y., & Demirci, H. (2021). Impact of health literacy on weight loss in obese individuals. European Health Literacy Journal, 1, 14-23. https://doi.org/10.29228/ehlj.50815
Bodai, B. I., Nakata, T. E., Wong, W. T., Clark, D. R., Lawenda, S., Tsou, C., Liu, R., Shiue, L., Cooper, N., Rehbein, M., Ha, B. P., Mckeirnan, A., Misquitta, R., Vij, P., Klonecke, A., Mejia, C. S., Dionysian, E., Hashmi, S., Greger, M., . . . Campbell, T. M. (2018). Lifestyle medicine: a brief review of its dramatic impact on health and survival. The Permanente Journal, 22, 17-25. https://doi.org/10.7812/TPP/17-025
Bray, G. A., & Ryan, D. H. (2021). Evidence‐based weight loss interventions: Individualized treatment options to maximize patient outcomes. Diabetes, Obesity and Metabolism, 23, 50-62. https://doi.org/10.1111/dom.14200
Dadar Singh, N. K., Loo, J. L., Ko, A. M. N., Husain, S. S., Dony, J. F., & Syed Abdul Rahim, S. S. (2022). Obesity and mental health issues among healthcare workers: A cross-sectional study in Sabah, Malaysia. Journal of Health Research, 36(5), 939-945. https://doi.org/10.1108/JHR-07-2020-0269
Doughty, K. N., Del Pilar, N. X., Audette, A., & Katz, D. L. (2017). Lifestyle medicine and the management of cardiovascular disease. Current cardiology Reports, 19(11), Article 116. https://doi.org/10.1007/s11886-017-0925-z
Garcia-Molina, L., Lewis-Mikhael, A.-M., Riquelme-Gallego, B., Cano-Ibanez, N., Oliveras-Lopez, M.-J., & Bueno-Cavanillas, A. (2020). Improving type 2 diabetes mellitus glycaemic control through lifestyle modification implementing diet intervention: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Nutrition, 59(4), 1313-1328. https://doi.org/10.1007/s00394-019-02147-6
Hacker, K. (2024). The burden of chronic disease. Mayo Clinic Proceedings: Innovations, Quality & Outcomes, (1), 112-119. https://doi.org/10.1016/j.mayocpiqo.2023.08.005
Hruby, A., & Hu, F. B. (2015). The epidemiology of obesity: A big picture. Pharmacoeconomics, 33(7), 673-689. https://doi.org/10.1007/s40273-014-0243-x
Intarakamhang, P., Chansaenwilai, P., Kaewput, W., & Thakhampaeng, P. (2023). Prevalence and factors of overweight and obesity among medical personnel in a district hospital. Journal of the Medical Association of Thailand, 106(10), 1-9. https://doi.org/10.35755/jmedassocthai.2023.10.13896
Mandloi, A., Bisani, K., & Verma, R. (2025). Impact of lifestyle modification on type 2 diabetes outcomes. Future Health, 2(3), 184-188. https://doi.org/10.25259/FH_70_2024
Nakao, Y. M., Miyamoto, Y., Ueshima, K., Nakao, K., Nakai, M., Nishimura, K., Yasuno, S., Hosoda, K., Ogawa, Y., Itoh, H., Ogawa, H., Kangawa, K., & Nakqo, K. (2018). Effectiveness of nationwide screening and lifestyle intervention for abdominal obesity and cardiometabolic risks in Japan: The metabolic syndrome and comprehensive lifestyle intervention study on nationwide database in Japan (MetS ACTION-J study). PLoS One, 13(1), Article e0190862. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0190862
Nutbeam, D., & Lloyd, J. E. (2021). Understanding and responding to health literacy as a social determinant of health. Annual Review of Public Health, 42(1), 159-173. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-090419-102529
Phillips, E. M., Frates, E. P., & Park, D. J. (2020). Lifestyle medicine. Physical Medicine and Rehabilitation Clinics, 31(4), 515-526. https://doi.org/10.1016/j.pmr.2020.07.006
Prats-Arimon, M., Puig-Llobet, M., Barceló-Peiró, O., Ribot-Domènech, I., Vilalta-Sererols, C., Fontecha-Valero, B., Heras-Ogeda, M., Aguera, Z., Lluch-Canut, T., Moreno-Poyato, A, & Moreno-Poyato, A. (2024). An interdisciplinary intervention based on prescription of physical activity, diet, and positive mental health to promote healthy lifestyle in patients with obesity: A randomized control trial. Nutrients, 16(16), Article 2776. https://doi.org/10.3390/nu16162776
Priyadharsini, R., Raja, T., Prakash, M., & Yadav, D. A. (2017). A study on levels of body mass index and waist-hip ratio among adult women in a tertiary care health facility. Progress in Nutrition, 19(2), 146-153. https://www.mattioli1885journals.com/ index.php/progressinnutrition/article/view/6121
Rippe, J. M. (2021). Manual of lifestyle medicine. CRC Press.
Sadiq, I. Z. (2023). Lifestyle medicine as a modality for prevention and management of chronic diseases. Journal of taibah University Medical Sciences, 18(5), 1115-1117.
Sirichaisit, K., & Anuyahong, T. (2024). Lifestyle medicine. Journal of Health Promotion and Environmental Health Research Health Promotion Centre 8 Udon Thani, 1(4), 1-12. https://he04.tci-thaijo.org/index.php/hpc8Journal/article/view/1353
Tajdar, D., Schäfer, I., Lühmann, D., Fertmann, R., Steinberg, T., van den Bussche, H., & Scherer, M. (2022). The link between health literacy and three conditions of metabolic syndrome: Obesity, diabetes and hypertension. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy, 15, 1639-1650. https://doi.org/10.2147/DMSO.S363823
Tan, K. (2004). Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. The Lancet, 363(9403), 157-163. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)15268-3
Tavares Amaro, M. G., Conde de Almeida, R. A., Marques Donalonso, B., Mazzo, A., & Negrato, C. A. (2023). Prevalence of overweight and obesity among health professionals with shift work schedules: A scoping review. Chronobiology International, 40(3), 343-352.
World Health Organization. (2023). Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/ fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
Younis, J., Jiang, H., Fan, Y., Wang, L., Li, Z., Jebril, M., Ma, M., Ma, L., Ma, M., & Hui, Z. (2023). Prevalence of overweight, obesity, and associated factors among healthcare workers in the Gaza Strip, Palestine: A cross-sectional study. Frontiers in Public Health, 11, Article 1129797. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1129797
Zhang, Y., Yang, Y., Huang, Q., Zhang, Q., Li, M., & Wu, Y. (2023). The effectiveness of lifestyle interventions for diabetes remission on patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta‐analysis. Worldviews on Evidence‐Based Nursing, 20(1), 64-78. https://doi.org/10.1111/wvn.12608
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของ วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล ซึ่งดำเนินการโดยวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา
ข้อความที่ปรากฏในบทความในวารสารเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับกองบรรณาธิการวารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล หรือวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี นครราชสีมา แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
