THE GUIDELINE OF SUB-DISTRICT HEALTH MANAGEMENT FOR PREVENTION AND CONTROL OF LIVER FLUKE AND CHOLANGIOCARCINOMA: THE CIVIL SOCIETAL PERSPECTIVE, LOEI PROVINCE
DOI:
https://doi.org/10.64962/rdhsj.v19i1.2026.278774Keywords:
liver fluke cholangiocarcinoma, sub-district health management, civil societal perspectiveAbstract
This mixed-methods research aimed to study the factors influencing the prevalence of liver fluke and to establish guidelines for sub-district health management for the prevention and control of liver fluke and cholangiocarcinoma from a civil society perspective in Loei Province. The research involved documentary analysis, an examination of parasite eggs in fish, and screening for parasites in a high-risk group of 4,200 people, as well as bile duct cancer screening for 1,400 people.This information was then presented to the civil society sector to develop sub-district health management guidelines. Subsequently, a prototype sub-district was implemented and the results were evaluated. The study was conducted from May to September 2025.
The results indicated that the primary factors influencing liver fluke prevalence were the consumption of raw fish (found in 20 papers) and living near water sources (found in 11 papers).The prevalence of parasite eggs in fish was 16.67%, while liver fluke infection in the high-risk group was 4.65%. Ultrasound examinations in the high-risk group revealed abnormalities in 33.71% of cases. These findings were used to collaboratively define sub-district health management guidelines with civil society.
The implementation of these guidelines from a civil society perspective was found to reduce the incidence of liver fluke in the risk group and is expected to reduce the risk of cholangiocarcinoma in the long term.
Downloads
References
ประสิทธิ์ วัฒนาภา. ประมวลองค์ความรู้เพื่อการวิจัยพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สกว; 2554.
ณรงค์ จันทร์แก้ว. สรุปผลการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข เขตสุขภาพที่ 8. สำนักงานเขตสุขภาพที่ 8 อุดรธานี; 2566.
สถาบันมะเร็งแห่งชาติ. สถิติอุบัติการณ์โรคมะเร็งในประเทศไทย. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 12 มกราคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nci.go.th/th/cancer_record/ect5.html
National Cancer Institute. Cancer Statistic. [Internet]. 2025 [Cited 2025 JAN 12]. Available from: https://seer-cancer-gov.translate.goog/statfacts/html/
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย. สรุปผลการดำเนินงานการตรวจราชการจังหวัดเลย เขตสุขภาพที่ 8. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเลย; 2566.
กองสนับสนุนบริการสุขภาพภาคประชาชน, กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, กระทรวงสาธารณสุข. ตำบลจัดการสุขภาพ. วารสารสุขภาพภาคประชาชน 2566; 19(1): 8-16.
ชาย โพธิสิตา. ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด; 2554.
กิตติพงษ์ พรมพลเมือง, ปัตพงษ์ เกษสมบูรณ์. การศึกษาปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่ อำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดหนองบัวลำภู. GRC 2014. Graduate Research Conference. Khon Khan University; 2557.
เกษร แถวโนนงิ้ว, ไพบูลย์ สิทธิถาวร, ศศิธร ตั้งสวัสดิ์, เสรี สิงห์ทอง, นิตยา ชุดไธสง,
วราลักษณ์ ตั้งคณะกุล. อุบัติการณ์และการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2559; 25(3): 370-379.
จุติกาญจน์ ภูเก้าล้วน, อรนาถ วัฒนวงษ์, ทองรู้ กอผจญ. การสำรวจความชุกตัวอ่อนระยะติดต่อเมตาเซอร์คาเรียของพยาธิใบไม้ตับในปลาน้ำจืดเกล็ดขาวที่ส่งผ่านโรคสู่ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงสูง. กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. มปส.; 2563.
ฉัตรชัย คำดอกรับ, เกรียงศักดิ์ เวทีวุฒาจารย์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับในประชาชนอายุ 40 ปีขึ้นไป อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร 2561; 21(3): 75-83.
ชัยวัฒน์ ศรีไทย, ศรีวิภา ช่วงไชยะ, จักรกฤษณ์ พลราชม, นพชัย ขบวนแกว, สันติภาพ ตุ่ยไชย, ไพชยนต์ โสดามรรค, อัศราวุธ วงคำม้าง, และสุรศักดิ์ อูปแก้ว. ความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับในตำบลนาขมิ้น อำเภอโพนสวรรค์ จังหวัดนครพนม ประเทศไทย. วารสารสถาบันบำราศนราดูร 2566; 17(3): 171-180.
นพรัตน์ ส่งเสริม, สุพรรณนี พรหมเทศ. บทวิเคราะห์มะเร็งท่อน้ำดี: ความรู้ บทบาทและความท้าทายของนักสาธารณสุข ในการป้องกันและควบคุมในประเทศไทย. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2554; 4(3): 97-103
พรพรรณ ปงเมืองมูล, ทวีศักดิ์ จันทร์งาม. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่ตำบลออย อำเภอปง จังหวัดพะเยา. The National Undergraduate Conference on Statistics 2019, Chiang Mai University, Chiang Mai Thailand: 2562; 2019(1): 36-45.
วรกร วิชัยโย. ปัจจัยที่ส่งผลต่อโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2563; 13(1): 105-113.
วัชพงษ์ แสงนิล, จารุวรรณ์ วงบุตดี, จารุวรรณ ศิริเทพทวี, ณัฏฐวุฒิ แก้วพิฑูลย์. การศึกษาความชุกและความรุนแรงของโรคพยาธิใบไม้ตับและพยาธิปากขอ จังหวัดอุบลราชธานี. รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี; 2552.
ศศิธร เจริญประเสริฐ, ณัฐพันธ์ จันสมุทร,พุทธิไกร ประมวล. ปัจจัยที่มีผลต่อการติดเชื้อซ้ำโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษ และประสิทธิผลของการใช้ E-Book ในการเพิ่มความรู้และทัศนคติในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพ ศรีสะเกษ 2565; 1(1): 16-28.
ศักดิ์ชัย กามโร, รุจิรา ดวงสงค์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดีของญาติผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีนครราชสีมา 2559; 22(1): 5-18.
อนุวัตน์ เพ็งพุฒ, จุฑามาศ สุจริต, ดุลศักดิ เทพขันธ์, พุทธิไกร ประมวล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการติดเชื้อซ้ำของโรคพยาธิใบไม้ตับในอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2561; 11(1): 403-410.
ประเสริฐ ประสมรักษ์. เปรียบเทียบความชุกของการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ ความรู้ และพฤติกรรมป้องกัน ในประชากรกลุ่มเสี่ยงพื้นที่รอบแหล่งน้ำชุมชนชนบทและชุมชนเมือง. ศรีนครินทร์เวชสาร 2562; 34(6): 628-634.
เตือนใจ คำมูล, เกศรา แสนศิริทวีสุข, ภูมิพัฒน์ นริษทิ์ภูวพงษ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมบริโภคปลาดิบ หรือสุกๆ ดิบๆ ของประชาชนในเขตสุขภาพที่ 10 จังหวัดอุบลราชธานี ปี พ.ศ. 2564. สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 อุบลราชานี. มปส.; 2564.
สุวัฒน์ศิริ แก่นทราย. การรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดโรคและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิ ใบไม้ตับของประชาชนในตำบลหนองภัยศูนย์ อำเภอเมือง จังหวัดหนองบัวลำภู. การประชุม “สร้างสรรค์และพัฒนาเพื่อก้าวหน้าสู่ประชาคมอาเซียน” ครั้งที่ 2. 18-19 มิถุนายน 2558 ณ วิทยาลัยนครราชสีมา อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา; 2558: 113-121.
ณัฐชา เเสงสว่างวัฒนะ. การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini ในชุมชนเสี่ยงตำบลท่าสะแก อำเภอชาติตระการ จังหวัดพิษณุโลก. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาปรสิตวิทยา, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.
อังษณา ยศปัญญา, สุพรรณ สายหลักคำ, บุญจันทร์ จันทร์มหา. ความชุกและปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดโรคพยาธิใบไม้ตับ จังหวัดเลย ปี 2556. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น. 2558; 22(1): 89-97.
บุญเทียน อาสารินทร์. ความชุกพยาธิใบไม้ตับในปลาพื้นที่เขตสุขภาพที่ 8 ปี 2566.วารสารวิชาการสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี. 2568; 3(1): 86-97.
จีรศักดิ์ จำปาแก้ว. การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ Opisthorchis viverrini ในปลาวงศ์ปลาตะเพียนในชุมชนเสี่ยงในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง ประเทศไทย. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.
กัลยาณี ตันตรานนท์. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพชุมชน ตำบลท่าวังตาล อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่. [อินเทอร์เน็ต] 2562. [เข้าถึงเมื่อ 30 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://cmudc.library.cmu.ac.th/frontend/Info/item/dc:86859
ปราณี พระโรจน์. การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานตำบลจัดการสุขภาพต้นแบบ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลนาบัว อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 2563; 13(2): 99-105.
วันรพี สมณช้างเผือก, นงลักษณ์ ยอดมงคล. การพัฒนาต้นแบบการขับเคลื่อนสุขภาพระดับตำบลสู่การจัดการระบบสุขภาพแบบบูรณาการของกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ (กองทุนตำบล) โดยใช้เครื่องมือธรรมนูญสุขภาพ. [อินเทอร์เน็ต]. 2559 [เข้าถึงเมื่อ 30 มิถุนายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://mednacea.ict. mahidol.ac.th/project/2558000065
พิศิษฐ์ ศรีประเสริฐ, บุญมา สุนทราวิรัตน์, ธราพงษ์ กัปโก, ยอดลักษ์ สัยลังกา, สมชาย ชมภูคำ. ตำบลต้นแบบการจัดการสุขภาพเพื่อการป้องกัน ควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี: มุมมองประชาสังคม จังหวัดสกลนคร เขตสุขภาพที่ 8. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. ฉบับพิเศษ การประชุมวิชาการ “มหาวิทยาลัยมหาสารคามวิจัย ครั้งที่ 13”; 2558: 9-19.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Kalasin Provincial Public Health Office
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆบทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทยก่อนเท่านั้น
