การพัฒนาระบบบำบัดน้ำเสียของโรงพยาบาล เพื่อลดเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพลงสู่ชุมชน

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยใช้กระบวนการ PAOR ใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสมผสานทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ซึ่งประกอบด้วย การวางแผน, การปฏิบัติ,การสังเกต  และการสะท้อนผล โดยทำการศึกษาในโรงพยาบาลกลุ่มตัวอย่าง 18 แห่ง ในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา 

ผลการศึกษา พบว่าก่อนการพัฒนา มีโรงพยาบาลที่ตรวจพบเชื้อดื้อยาในระบบบำบัดน้ำเสีย สูงถึง 94.44% จากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางสถิติ (Pearson’s Chi-square) พบว่า ประเภทของโรงพยาบาลและประเภทของระบบบําบัดน้ำเสียไม่มีความสัมพันธ์กับการพบเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพในน้ำทิ้งและกากตะกอนอย่างมีนัยสําคัญ (p>0.05), และปริมาณคลอรีนอิสระคงเหลือ มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสําคัญ (p<0.05) กล่าวคือ หากค่าคลอรีนน้อยกว่า 0.5 mg/L จะพบเชื้อดื้อยา แต่หากรักษาค่าคลอรีนให้อยู่ระหว่าง 0.5-1 mg/L และมีระยะเวลาสัมผัสไม่น้อยกว่า 30 นาที จะไม่พบเชื้อดื้อยาชนิด ESBL producing E.coli, Fluoroquinolone resistant Salmonella spp. และ Vancomycin resistant Enterococci (VRE) ในน้ำทิ้ง และแนวทางต้นแบบ 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การกําจัดของแข็งแขวนลอย 2) การจ่ายคลอรีนอัตโนมัติ 3) การจัดการบ่อฆ่าเชื้อโรคแบบ Plug flow 4) ระบบตรวจวัดคลอรีนอิสระคงเหลือแบบ Real-time 5) การควบคุมตามเกณฑ์มาตรฐาน ซึ่งภายหลังการพัฒนาโรงพยาบาลทั้ง 18 แห่ง ไม่พบเชื้อดื้อยาในน้ำทิ้ง

การศึกษานี้สรุปได้ว่า ความสำเร็จเกิดจากนโยบายที่ชัดเจน ความตระหนักของผู้บริหาร และการมีส่วนร่วมของพหุวิชาชีพ, ผู้วิจัยเสนอให้ใช้แนวทาง Multi-barrier approach ภายใต้บริบท สุขภาพหนึ่งเดียว (One health) และควรมีการบริหารจัดการกากตะกอนอย่าง ถูกวิธีเนื่องจากเป็นแหล่งสะสมของเชื้อ