อุบัติการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เกิดในการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่บริเวณคอของมะเร็งศีรษะและคอในโรงพยาบาลศรีสะเกษ

Main Article Content

ชญาดา เมืองแก้ว

บทคัดย่อ

หลักการและเหตุผล: การผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอ (neck dissection) เป็นการผ่าตัดเพื่อรักษาการกระจายไปที่ต่อมน้ำเหลืองของมะเร็งบริเวณศีรษะและคอ ( head and neck cancer) นั่นคือมะเร็งชนิด squamous cell carcinoma ของอวัยวะบริเวณศีรษะและลำคอ ได้แก่ ริมฝีปาก จมูก ช่องปาก กล่องเสียง โพรงหลังจมูก (nasopharynx) คอหอยส่วนบน (oropharynx) และคอหอยส่วนล่าง (hypopharynx) รวมถึงมะเร็งไทรอยด์ชนิดต่างๆและมะเร็งต่อมน้ำลายชนิดต่างๆอีกด้วย เนื่องจากกายวิภาคบริเวณคอมีขนาดเล็กและมีอวัยวะที่สำคัญ (vital structure) อยู่ในบริเวณที่จะทำการผ่าตัดจำนวนมากดังนั้นปัจจัยที่ผู้ป่วยจะนำมาพิจารณาร่วมก่อนการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอ คือ ผลที่จะเกิดขึ้นหลังการผ่าตัดความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนที่อาจจะเกิดขึ้นได้จากการผ่าตัด
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาอุบัติการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะแทรกซ้อนในการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอในผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอและวิธีการรักษาภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอที่พบได้ในโรงพยาบาลศรีสะเกษ
วิธีการศึกษา: การศึกษานี้เป็นการศึกษา แบบย้อนหลัง (Retrospective cohort study) โดยการหาข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่เข้ารับการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอในโรงพยาบาล ศรีสะเกษตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2559 ถึงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ.2564 จำนวน 74 คนโดยนำข้อมูลที่ได้มาแปลผลและหาความสัมพันธ์โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป STATA และ ใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย (mean) มัธยฐาน (median) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (standard deviation, SD) fisher exact test, chi-square และ T-test independent
ผลการศึกษา: ในการศึกษาผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่มาผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอจำนวน 74 คนระยะเวลาการผ่าตัดโดยเฉลี่ย 3.9 ±1.6 ชั่วโมง (mean ±SD) และระยะเวลาการนอนโรงพยาบาลโดยเฉลี่ย 10.9 ±6.2 วัน(mean ±SD) ซึ่งจากการศึกษานี้พบว่า อัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือร้อยละ 39.2 โดยภาวะแทรกซ้อนที่พบมากที่สุดคือท่อน้ำเหลืองรั่ว (chyle leakage) ร้อยละ10.8 เส้นประสาทสมองและไขสันหลังคู่ที่ 11 บาดเจ็บ (spinal accessory nerve injury) พบร้อยละ 6.8 พบเลือดออกเลือดคั่งหลังการผ่าตัดร้อยละ 4.1 เส้นประสาทใบหน้าเป็นอัมพาตทำให้มุมปากตก (Marginal mandibular nerve injury) ร้อยละ 4.1 แผลติดเชื้อหรือแผลแยกร้อยละ 2.7 และปอดอักเสบหลังผ่าตัดร้อยละ 2.7 ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คออย่างมีนัยสำคัญทางสถิติคือเพศ (p-value =0.04) การรักษาที่เคยได้รับก่อนการผ่าตัดเช่นฉายแสงและเคยผ่าตัดที่คอมาก่อน (p-value = 0.015) การผ่าตัดที่ใช้ระยะเวลานาน (p-value <0.001 ) การผ่าตัดแบบ radical neck dissection(p-value= 0.028 ) และ Neck stage (N ตาม TNM staging) โดยพบว่า N stage ที่สูงขึ้น สามารถเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดได้มากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value =0.016)
สรุป: อัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือร้อยละ 39.2 โดยภาวะรั่วของท่อน้ำเหลืองที่คอ (chyle leakage) พบมากที่สุดคือร้อยละ 10.8 และปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดเลาะต่อมน้ำเหลืองที่คอคือเพศ เคยได้รับการรักษาก่อนการผ่าตัด การผ่าตัดแบบ radical neck dissection N stage สูง และระยะเวลาการผ่าตัดที่นานขึ้น

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

บท
นิพนธ์ต้นฉบับ

References

Lydiatt WM, Patel SG, O'Sullivan B, Brandwein MS, Ridge JA, Migliacci JC. Head and Neck cancers-major changes in the American Joint Committee on cancer eighth edition cancer staging manual. CA Cancer J Clin 2017;67(2):122-37. doi: 10.3322/caac.21389.2

Davidson BJ, Newkirk KA, Harter KW, Picken CA, Cullen KJ, Sessions RB. Complications from planned, posttreatment neck dissections. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1999;125(4):401-5. doi: 10.1001/archotol.125.4.401.

Crile G. Landmark article Dec 1, 1906: Excision of cancer of the head and neck. With special reference to the plan of dissection based on one hundred and thirty-two operations. By George Crile. JAMA 1987;258(22):3286-93. doi: 10.1001/jama.258.22.3286.

Suarez, O. El problema de las metastasis linfáticas y alejadas del cáncer de laringe e hipofaringe. Braz J Otorhinolaryngol 1963; 23:83-99.

Dedivitis RA, Guimarães AV, Pfuetzenreiter EG Jr, Castro MA. [Neck dissection complications]. [Article in Portuguese]. Braz J Otorhinolaryngol 2011;77(1):65-9. doi: 10.1590/s1808-86942011000100011.

Gane EM, Michaleff ZA, Cottrell MA, McPhail SM, Hatton AL, Panizza BJ, Prevalence, incidence, and risk factors for shoulder and neck dysfunction after neck dissection: A systematic review. Eur J Surg Oncol 2017;43(7):1199-1218. doi: 10.1016/j.ejso.2016.10.026.

Ryu YJ, Cho JS, Yoon JH, Park MH. Identifying risk factors for recurrence of papillary thyroid cancer in patients who underwent modified radical neck dissection World J Surg Oncol 2018;16(1):205. doi: 10.1186/s12957-018-1496-1.

Shaha AR. Complications of neck dissection for thyroid cancer. Ann Surg Oncol 2008;15(2):397-9. doi: 10.1245/s10434-007-9724-x.

McMullen C, Rocke D, Freeman J. Complications of Bilateral Neck Dissection in Thyroid Cancer From a Single High-Volume Center. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg 2017;143(4):376-81. doi: 10.1001/jamaoto.2016.3670.

Cherian A, Ramakant P, Paul MJ, Abraham DT.Management of Chyle Leak in the Neck Following Thyroid Cancer Surgery: A Single Center Experience. World J Endocr Surg 2015;7(1):6-9.

พิชชาพร ธนาพงศธร. การรั่วไหลของท่อน้ำเหลืองที่บริเวณลำคอ. วารสาร หู คอ จมูก และใบหน้า 2558;16(2):36-47.

Kierner AC, Zelenka I, Heller S, Burian M. Surgical anatomy of the spinal accessory nerve and the trapezius branches of the cervical plexus. Arch Surg 2000;135(12):1428-31. doi: 10.1001/archsurg.135.12.1428.

Roy S, Shetty V, Sherigar V, Hegde P, Prasad R. Evaluation of Four Incisions Used For Radical Neck Dissection- A Comparative Study. Asian Pac J Cancer Prev 2019;20(2):575-80. doi: 10.31557/APJCP.2019.20.2.575.

Agrawal G, Gupta A, Choraria A, Tiwari S, Chaudhary V. Comparison of standard modified shrobingers incision versus transverse cervical incision for neck dissection – our experience. Otolaryngol Case Rep 2018;6:47–50. https://doi.org/10.1016/j.xocr.2018.01.001

Wayne WD. Biostatistics: A foundation of analysis in the health sciences. 6th.ed. New York : John Wiley&Sons, Inc.; 1995:180.