ปัจจัยที่มีผลต่อการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวาน: สมรรถนะและอุปสรรคของบุคลากรทางการแพทย์ในเครือข่ายบริการสุขภาพโรงพยาบาลสุรินทร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: ภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวานเป็นภาวะสำคัญ ที่อาจนำไปสู่การเกิดแผลเรื้อรัง การติดเชื้อ และการตัดเท้าหรือขา การคัดกรองความเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้าอย่างเป็นระบบ จึงมีบทบาทสำคัญในการป้องกันภาวะแทรกซ้อนดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพและความครอบคลุมของการคัดกรองอาจได้รับผลกระทบจากข้อจำกัดด้านความรู้ ทัศนคติ และความมั่นใจของบุคลากรทางการแพทย์ ตลอดจนข้อจำกัดของระบบบริการและทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความรู้ ทัศนคติ ความมั่นใจ และอุปสรรคในการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวานของบุคลากรทางการแพทย์โรงพยาบาลสุรินทร์และหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่าย
วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงพรรณนา ณ ช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง (cross-sectional descriptive study) ในบุคลากรทางการแพทย์ที่มีบทบาทในการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวานของโรงพยาบาลสุรินทร์และหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่าย เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามโดยข้อคำถามด้านความรู้อ้างอิงจากแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 ข้อคำถามด้านทัศนคติ ความมั่นใจ และอุปสรรค สร้างขึ้นตามบริบทของระบบบริการที่เกี่ยวข้อง
ผลการศึกษา: บุคลากรทางการแพทย์ จำนวน 87 คน เป็นเพศหญิง ร้อยละ 87.4 อายุเฉลี่ยเท่ากับ 41.1 ปี และ ร้อยละ 80.5 ยังไม่เคยได้รับการอบรมตามแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566 มีคะแนนความรู้เฉลี่ยเท่ากับ 7.3 คะแนน (95% CI 6.91–7.61) จากคะแนนเต็ม 10 คะแนน โดยประเด็นที่ตอบถูกน้อยที่สุดคือ การใช้ 10 กรัม Monofilament เพื่อประเมินการสูญเสียการรับความรู้สึกที่เท้า ร้อยละ 25.3 และการจำแนกระดับความเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้า ร้อยละ 44.8 ขณะที่ระดับความมั่นใจในการปฏิบัติงานที่ทุกหัวข้อต่ำกว่าร้อยละ 80 โดยเฉพาะการใช้ Monofilament และการจำแนกระดับความเสี่ยง แม้ว่าบุคลากรส่วนใหญ่มีทัศนคติเชิงบวกต่อการคัดกรอง แต่ ร้อยละ 87.4 เห็นว่าภาระงานประจำและข้อจำกัดด้านเวลาเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการคัดกรอง
สรุป: บุคลากรทางการแพทย์โรงพยาบาลสุรินทร์และหน่วยบริการปฐมภูมิเครือข่ายมีความรู้เกี่ยวกับการคัดกรองภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวานในระดับค่อนข้างดีและมีทัศนคติเชิงบวกต่อการคัดกรอง อย่างไรก็ตาม ยังพบช่องว่างด้านสมรรถนะในการปฏิบัติงาน รวมถึงข้อจำกัดด้านภาระงาน เวลา ทรัพยากร และระบบบริการที่อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพการคัดกรอง จึงควรมีการพัฒนาศักยภาพบุคลากรผ่านการอบรมเชิงปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ควบคู่กับการสนับสนุนอุปกรณ์และพัฒนาระบบบริการเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการคัดกรองและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่เท้าจากโรคเบาหวาน รวมถึงควรมีการศึกษาเชิงคุณภาพเพื่อสำรวจประสบการณ์ มุมมอง และข้อจำกัดในการปฏิบัติงานของบุคลากร ซึ่งอาจช่วยสนับสนุนการออกแบบระบบบริการและแนวทางพัฒนาศักยภาพที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Magliano DJ, Boyko EJ, editors. IDF Diabetes Atlas. 11th. ed. Brussels : International Diabetes Federation ; 2025.
วิชัย เอกพลากร, หทัยชนก พรรคเจริญ, วราภรณ์ เสถียรนพเก้า. การสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 6 พ.ศ. 2562-2563. กรุงเทพฯ : คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ; 2564.
American Diabetes Association. Standards of care in diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1):S1-S352.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี, สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพมหานคร : ศรีเมืองการพิมพ์ ; 2566.
Boulton AJ, Vileikyte L, Ragnarson-Tennvall G, Apelqvist J. The global burden of diabetic foot disease. Lancet 2005;366(9498):1719-24. doi: 10.1016/S0140-6736(05)67698-2.
Armstrong DG, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic Foot Ulcers and Their Recurrence. N Engl J Med 2017;376(24):2367-75. doi: 10.1056/NEJMra1615439.
ภัทริกา ฤทธิรงค์. การศึกษาระบาดวิทยาและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการถูกตัดเท้าหรือขา ของผู้ป่วยแผลเบาหวานที่เท้าในโรงพยาบาลบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี. วารสารสมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย 2567;14(3):528-43.
คลินิกเบาหวาน กลุ่มงานอายุรกรรม โรงพยาบาลสุรินทร์. ฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคเบาหวานที่เข้ารับบริการระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2567 ถึง 30 กันยายน 2568 [ข้อมูลดิบ]. สุรินทร์ : โรงพยาบาลสุรินทร์ ; 2568. (เอกสารอัดสำเนา).
Schaper NC, van Netten JJ, Apelqvist J, Bus SA, Fitridge R, Game F, et al. Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024;40(3):e3657. doi: 10.1002/dmrr.3657.
Centers for Disease Control and Prevention. Promoting foot health in patients with diabetes [Internet]. cited 2026 May 22]. Available from:URL: https://www.cdc.gov/diabetes/hcp/clinical-guidance/diabetes-podiatrist-health.html.
