ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเครียดและคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง โรงพยาบาลสุรินทร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: โรคมะเร็งไม่เพียงส่งผลกระทบต่อผู้ป่วย แต่ยังส่งผลกระทบต่อผู้ดูแลในครอบครัวทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และเศรษฐกิจ ผู้ดูแลจึงเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดความเครียดและมีคุณภาพชีวิตลดลง ซึ่งอาจส่งผลต่อความสามารถในการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ
วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาระดับความเครียด คุณภาพชีวิต และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความเครียดและคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง โรงพยาบาลสุรินทร์
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงความสัมพันธ์ (Correlational study) กลุ่มตัวอย่างคือผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง จำนวน 124 คน คัดเลือกแบบเจาะจงตามเกณฑ์ที่กำหนด เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบวัดความเครียดของกรมสุขภาพจิต (SPST-20) และแบบชี้วัดคุณภาพชีวิตขององค์การอนามัยโลกชุดย่อ ฉบับภาษาไทย (WHOQOL-BREF-THAI) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิตินอนพาราเมตริก ได้แก่ Spearman’s rank correlation coefficient, Mann–Whitney U test และ Kruskal–Wallis test
ผลการศึกษา: ผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็งส่วนใหญ่มีความเครียดระดับสูง (ร้อยละ 51.6) และมีคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (83.9 ± 11.64) รายได้ต่อเดือนมีความสัมพันธ์เชิงลบในระดับอ่อนกับคะแนนความเครียด (rs = -0.24, p = 0.006) และมีความสัมพันธ์เชิงบวกในระดับปานกลางกับคะแนนคุณภาพชีวิต (rs = 0.45, p < 0.001) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ผู้ดูแลที่มีความเพียงพอของรายได้แตกต่างกันมีคะแนนความเครียดและคุณภาพชีวิตแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.01) นอกจากนี้ คุณภาพชีวิตยังแตกต่างตามเพศ การมีโรคประจำตัว ระดับการศึกษา อาชีพ และความสัมพันธ์กับผู้ป่วย (p < 0.05) ขณะที่อายุ การพักอาศัยร่วมกับผู้ป่วย ชั่วโมงการดูแลต่อวัน และสถานภาพสมรส ไม่พบความสัมพันธ์หรือความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p > 0.05)
สรุป: ผู้ดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็งส่วนใหญ่มีความเครียดอยู่ในระดับสูง และมีคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยปัจจัยด้านเศรษฐกิจ ได้แก่ รายได้ต่อเดือนและความเพียงพอของรายได้ มีความสัมพันธ์กับความเครียดและคุณภาพชีวิตของผู้ดูแล ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการประเมินความเครียดและคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็งอย่างต่อเนื่อง ทีมสุขภาพและพยาบาลวิชาชีพควรพัฒนาระบบคัดกรองความเครียด และจัดให้มีการสนับสนุนด้านจิตสังคมและเศรษฐกิจที่เหมาะสม เพื่อส่งเสริมสุขภาวะของผู้ดูแลและสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็งอย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Global cancer statistics and trends for 2040. Geneva: World Health Organization; 2020.
สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. ทะเบียนมะเร็งระดับโรงพยาบาล พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ : กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2566. นนทบุรี : หน่วยงานฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคมะเร็ง กลุ่มงานดิจิทัลการแพทย์ สถาบันมะเร็งแห่งชาติ ; 2567.
กลุ่มข้อมูลข่าวสารสุขภาพ กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กระทรวงสาธารณสุข. สถิติสาธารณสุข พ.ศ. 2564. นนทบุรี : กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กระทรวงสาธารณสุข ; 2565.
Northouse LL, Katapodi MC, Schafenacker AM, Weiss D. The impact of caregiving on the psychological well-being of family caregivers and cancer patients. Semin Oncol Nurs 2012;28(4):236-45. doi: 10.1016/j.soncn.2012.09.006.
ทิพย์เกษร วรรณภักตร์. ผู้ป่วยวัยรุ่นโรคมะเร็งกลับเป็นซ้ำที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง : แนวทางการดูแล. วารสารการวิจัยทางการพยาบาล นวัตกรรม และสุขภาพ 2562;31(1):1-10.
เบญญพร บรรณสาร, ลินจง โปธิบาล. ความกลัวการกลับเป็นซ้ำของมะเร็ง; Fear of cancer recurrence. วารสารสภาการพยาบาล 2559;31(3):16–25.
วารุณี มีเจริญ. ญาติผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็ง: การปรับตัวต่อบทบาทและการส่งเสริมคุณภาพชีวิต. วารสารวิจัยทางการพยาบาลและนวัตกรรม. 2557;20(1):10–22.
วารุณี มีเจริญ, ฐิติกานต์ กาลเทศ, กัลยา นุตระ. คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับการรักษาด้วยเคมีบำบัดและญาติผู้ดูแล. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ. 2561;36(4):52–61.
รัตติยา ชัยชมภู, อำภาพร นามวงศ์พรหม, น้ำอ้อย ภักดีวงศ์. ความทุกข์ใจกับคุณภาพชีวิตของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลามที่ได้รับเคมีบำบัด. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2560;40(4):41–49.
Cohen S, Wills TA. Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychol Bull 1985;98(2):310-57. PMID: 3901065
Lazarus RS, Folkman S. Stress, appraisal, and coping. New York : Springer Publishing Company ; 1984.
Lazarus RS. Psychological stress and the coping process. New York : McGraw-Hill ; 1966.
Zarit SH, Reever KE, Bach-Peterson J. Relatives of the impaired elderly: correlates of feelings of burden. Gerontologist 1980;20(6):649-55. doi: 10.1093/geront/20.6.649.
The WHOQOL Group. Development of the World Health Organization WHOQOL-BREF quality of life assessment. Psychol Med 1998;28(3):551-8. doi: 10.1017/s0033291798006667.
Wiersma W, Jurs SG. Research methods in education: an introduction. 9th. ed. Boston : Pearson/Allyn and Bacon ; 2009.
Karimi Moghaddam Z, Rostami M, Zeraatchi A, Mohammadi Bytamar J, Saed O, Zenozian S. Caregiving burden, depression, and anxiety among family caregivers of patients with cancer: An investigation of patient and caregiver factors. Front Psychol 2023;14:1059605. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1059605.
พิมพ์ชนก สุนทร, ธภัคนันท์ อินทราวุธ, ทัศนีย์ บุญอริยเทพ, ธนากร แก้วสุทธ, รุ่งกิจ ปินใจ. ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะเครียดและซึมเศร้าที่เกิดกับผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะ สุดท้ายที่รับการรักษาแบบประคับประคอง. PMJCS 2566;31(2):17-33.
สมพงษ์ แก้วพรรณ, วิราพรรณ วิโรจน์รัตน์, วัลย์ลดา ฉันท์เรืองวณิชย์. ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะสุขภาพของผู้ป่วย ความสัมพันธ์ต่างเกื้อกูล ความพร้อมในการดูแลกับความเครียด ในบทบาทผู้ดูแลผู้ป่วยสูงอายุโรคมะเร็งระยะลุกลามที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง. วารสารพยาบาลทหารบก 2563;21(1):183-192.
Manivannan M, Karunanithi G, Lakshminarayanan S. Correlation between Quality of Life and Burden in Caregivers of Advanced Stage Cancer Patients on Best Supportive Care. Indian J Palliat Care 2023;29(1):89-93. doi: 10.25259/IJPC_175_2022.
ทรงสุดา ยงพัฒนจิตร, สุปรีดา มั่นคง, นุชนาฏ สุทธิ. ความเครียดและการดูแลผู้ป่วยระยะท้ายและการเผชิญความเครียดของญาติผู้ดูแลในหอผู้ป่วยที่มีการดูแลแบบประคับประคอง. วารสารการพยาบาล 2563;35(2):116-31.
Bicak Ayik D, Citlik Saritas S. Determination of the relationship between social support and quality of life in oncology patients and caregivers. Int J Caring Sci 2022;15(1):263-72.
Kim J, Lee S. The effect of unmet needs on the health-related Quality of life of family caregivers of cancer patients in South Korea. PLoS One 2025;20(5):e0321900. doi: 10.1371/journal.pone.0321900.
Clarijs ME, Oemrawsingh A, Bröker MEE, Verhoef C, Lingsma H, Koppert LB. Quality of life of caregivers of breast cancer patients: a cross-sectional evaluation. Health Qual Life Outcomes 2022;20(1):29. doi: 10.1186/s12955-022-01930-0.
