ผลของโปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้และพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชา ในทางที่ผิดของอาสาสมัครสาธารณสุขในกรุงเทพมหานคร
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ทางสุขภาพ, กัญชาทางการแพทย์, อาสาสมัครสาธารณสุขบทคัดย่อ
บทนำ กัญชาทางการแพทย์เป็นองค์ความรู้ใหม่ที่ประชาชนยังเข้าใจคลาดเคลื่อนในสรรพคุณ ส่งผลให้ประชาชนใช้กัญชาในทางที่ผิดมากขึ้น การสร้างเสริมความรอบรู้ให้แก่อาสาสมัครสาธารณสุขกรุงเทพมหานคร (อสส.) เป็นกลไกสำคัญในการควบคุมและป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิดในชุมชน
วิธีการศึกษา วิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่ม วัดผลก่อน-หลัง และวัดซ้ำ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้และพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิด กลุ่มตัวอย่าง คือ อสส. กรุงเทพมหานคร จำนวน 81 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 40 คน และกลุ่มเปรียบเทียบ 41 คน ใช้เวลาศึกษา 12 สัปดาห์ เป็นระยะทดลอง 8 สัปดาห์ และระยะติดตามผล 4 สัปดาห์ โปรแกรมฯ ประกอบด้วย กิจกรรมกลุ่ม 4 ครั้ง ในสัปดาห์ที่ 1 - 4 กระตุ้นเตือนและส่งข้อมูลข่าวสารผ่านไลน์กลุ่มอย่างต่อเนื่อง ในสัปดาห์ที่ 5 - 8 เก็บข้อมูล 3 ครั้ง คือ ก่อนทดลอง หลังทดลอง และระยะติดตามผล ในสัปดาห์ที่ 1, 8 และ 12 ตามลำดับ โดยใช้แบบสอบถามความรอบรู้เกี่ยวกับกัญชาทางการแพทย์ และแบบสอบถามพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิด ที่ผู้วิจัยพัฒนาขึ้นจากการทบทวนวรรณกรรม มีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา เท่ากับ 1.00 และค่าความเชื่อมั่น เท่ากับ 0.91 และ 0.82 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบวัดซ้ำ และการทดสอบที
ผลการวิจัย กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้และพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิด หลังทดลองดีกว่าก่อนทดลองและดีกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001
บทสรุป โปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้และพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิด มีประสิทธิผลในการเพิ่มพูนความรอบรู้และพฤติกรรมป้องกันการใช้กัญชาในทางที่ผิดให้แก่ อสส. ควรนำโปรแกรมฯ ไปประยุกต์ใช้เพื่อควบคุมและป้องกันการใช้กัญชาในชุมชน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
สุริยัน บุญแท้. รายงานฉบับสมบูรณ โครงการสำรวจทัศนคติและพฤติกรรมการใช้สารเสพติด: กรณีศึกษาประชาชนอายุ 15 - 65 ปี ใน 20 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ. ศูนย์ศึกษาปัญหาการเสพติด. 2563. เมื่อ 7 มิถุนายน 2566. https://cads.in.th/cads/content?id=130
สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี และมานพ คณะโต. การเสพติดกัญชาและผลกระทบ. วารสารกรมการแพทย์. 2560;42(4):83-88.
ระพีพงศ์ สุพรรณไชยมาตย์ และโชษิตา ภาวสุทธิไพศิฐ. ประโยชน์และโทษที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้กัญชาในทางการแพทย์และการเปิดเสรีกัญชา. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2561;12(1):71-94.
Radhakrishnan, R., Wilkinson, ST., D’Souza, DC. Gone to pot-a review of the association between cannabis and psychosis. Frontiers in Psychiatry. 2014;5,54. doi: 10.3389/fpsyt.2014.00054
ฐปนวงศ์ มิตรสูงเนิน, กุลชา โทณานนท์, แพรว โคตรรุฉิน และสุดา วรรณประสาท. การศึกษาความชุกและลักษณะทางคลินิกของผู้ป่วยจากการใช้กัญชาเปรียบเทียบระหว่างก่อนและหลังประกาศให้มีการใช้กัญชาทางการแพทย์อย่างถูกกฎหมาย พ.ศ. 2562 ในโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย. วารสารเวชศาสตร์ฉุกเฉินแห่งประเทศไทย. 2563;2(2):17-36.
นริศา คำแก่น และเจริญ ตรีศักดิ์. กัญชาทางการแพทย์สำหรับโรคมะเร็ง. วารสารวิชาการราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์. 2563;1(1):16-29.
สมจินต์ มากพา และพิชญา พุ่มอยู่. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้ป่วยโรคเรื้อรังจังหวัดพิจิตร. วารสารศูนย์อนามัย 9. 2566;17(1):339-353.
สิริรักษณ์ รื่นรวย, โยธิน อำพิน และปุญชิดา บัวกลับ. การพัฒนาเครือข่ายชุมชนกัญชาทางการแพทย์ปลอดภัย ตำบลน้ำซึม อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี. วารสารโรคและสุขภาพ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสรรค์. 2564;15(1):5-19.
ขนิษฐา วัฒนจินดาเลิศ. การใช้กัญชารักษาโรคของประชาชนจากการรับรู้และการยอมรับ: กรณีศึกษาจากอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในอำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2565;20(2):311-321.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. กรม สบส. เร่งประสาน อสม.ร่วมรณรงค์แนวทาง “รับ รู้ ปรับ ใช้” สร้างความเข้าใจในการใช้กัญชาทางการแพทย์อย่างเหมาะสม. 2565. เมื่อ 6 กรกฎาคม 2565. https://hss.moph.go.th/fileupload_doc/2022-06-21-1-22-107040589.pdf
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. การสาธารณสุขไทย 2559-2560. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด แสงจันทร์การพิมพ์; 2562.
World Health Organization. Health Promotion Glossary. Geneva: WHO. 1998.
ภานุชนาถ อ่อนไกล และกฤชกันทร สุวรรณพันธ. ความรอบรู้ทางสุขภาพในการใช้กัญชาทางการแพทย์ ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมูบ้าน ในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน. 2563;3(2):28-38.
พิมพ์พิสาข์ จอมศรี, มัลลิกา มาตระกูล, วุฒิชัย ไชยรินคำ, ธวัชชัย ใจคำวัง และสุรินทร์พร ลิขิตเสถียร. การพัฒนาโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ทางสุขภาพต่อการใช้กัญชาทางการแพทย์อย่างถูกต้องในประชาชนจังหวัดเชียงราย. ศูนย์ศึกษาปัญหาการเสพติด. 2563. เมื่อ 7 มิถุนายน 2566. https://cads.in.th/cads/content?id=163
ทรงวุฒิ ชนะอุดมสุข, สุขฤดี ธัชศฤงคารสกุล และอภิสิทธิ์ ตามสัตย์. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ทางด้านสุขภาพในการใช้กัญชาทางการแพทย์ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารพยาบาลตำรวจ. 2566;15(2):219-231.
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. ความฉลาดทางด้านสุขภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย (จำกัด); 2565.
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. คำแนะนำการใช้กัญชาทางการแพทย์. ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 5. 2565. เมื่อ 6 กรกฎาคม 2565.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ และคณาจารย์ท่านอื่น ในราชวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
