การประเมินภาวะไขมันพอกตับด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่องท้องหลังฉีดสารทึบรังสี ณ โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
หลักการและเหตุผล: การตรวจวินิจฉัยภาวะไขมันพอกตับโดยทั่วไปต้องมีการถ่ายภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์แบบ non-contrast phase ซึ่งในปัจจุบันมีการลดจำนวนครั้งของการแสกนภาพเนื่องจากคำนึงถึงผลเสียของการได้รับรังสี การวิจัยนี้จึงมุ่งเน้นการหาแนวทางโดยการประเมินว่าค่าพารามิเตอร์จากภาพใน venous phase สามารถใช้ในการวินิจฉัยแทนได้หรือไม่
วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินความแม่นยำของพารามิเตอร์จากภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ใน venous phase ได้แก่ ค่าความหนาแน่นของตับ (liver attenuation, HU) ค่าความแตกต่างระหว่างความหนาแน่นของตับกับม้าม (LSD) และการมีตำแหน่งที่ไม่มีไขมันพอก (focal fat sparing) ในการวินิจฉัยภาวะไขมันพอกตับ
วิธีการศึกษา: เป็นการวิจัยแบบย้อนหลังในกลุ่มผู้ป่วย 213 รายที่ได้รับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ ช่องท้อง ณ โรงพยาบาลพระนั่งเกล้า โดยแบ่งเป็นกลุ่มมีภาวะไขมันพอกตับ (ค่าความหนาแน่นของตับในภาพ non-contrast น้อยกว่าหรือเท่ากับ 40 HU) จำนวน 108 ราย และกลุ่มที่ไม่มี 105 ราย โดยนำพารามิเตอร์ที่ได้จากภาพ venous phase มาวิเคราะห์และเปรียบเทียบกับผลการวินิจฉัยจากภาพ non-contrast phase
ผลการศึกษา: จากค่าตัดแบ่งกลางค่า LSD จากภาพ venous phase น้อยกว่า -20 HU ให้ความแม่นยำมากกว่าในการวินิจฉัย โดยมีค่า sensitivity ร้อยละ77.8 specificity ร้อยละ97.1 PPV ร้อยละ96.6 NPV ร้อยละ81.0 และค่า AUC ร้อยละ87.5 ขณะที่ค่า liver attenuation น้อยกว่า 110 HU แม้จะมี sensitivity สูงถึงร้อยละ 99.1 แต่มี specificity ต่ำเพียงร้อยละ 23.8 การพบตำแหน่งที่ไม่มีไขมันพอกในกลุ่มที่มีภาวะไขมันพอกตับคิดเป็นร้อยละ 49.1 และสัมพันธ์กับความรุนแรงของโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (ค่า liver non-contrast เท่ากับ 14.9 HU เทียบกับ 31.9 HU p<0.001) ค่าตัดแบ่งที่เหมาะสมกับประชากรโรงพยาบาลพระนั่งเกล้าคือ LSD น้อยกว่า -13 HU และ liver attenuation น้อยกว่า 89 HU ซึ่งช่วยเพิ่มทั้ง sensitivity และ specificity ได้ดีกว่าค่าตัดแบ่งกลาง
สรุป: พารามิเตอร์จากภาพ venous phase โดยเฉพาะค่า LSD ที่น้อยกว่า -13 HU และ liver attenuation น้อยกว่า 89 HU มีประสิทธิภาพสูงในการวินิจฉัยภาวะไขมันพอกตับในโรงพยาบาลพระนั่งะเกล้า โดยสามารถนำมาใช้ทดแทนการตรวจในระยะ non-contrast phase ได้อย่างเหมาะสม ซึ่งจะช่วยลดปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Lawrence DA, Oliva IB, Israel GM. Detection of hepatic steatosis on contrast-enhanced CT images: diagnostic accuracy of identification of areas of presumed focal fatty sparing. AJR Am J Roentgenol 2012;199(1):44-7. doi: 10.2214/AJR.11.7838.
Angulo P. Nonalcoholic fatty liver disease. N Engl J Med 2002;346(16):1221-31. doi: 10.1056/NEJMra011775.
Hamer OW, Aguirre DA, Casola G, Lavine JE, Woenckhaus M, Sirlin CB. Fatty liver: imaging patterns and pitfalls. Radiographics 2006;26(6):1637-53. doi: 10.1148/rg.266065004.
ชุติมันต์ อุดมพรมงคล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะไขมันพอกตับในกลุ่มผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจคัดกรองด้วยเครื่องอัลตราซาวน์ช่องท้องในเขตอำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 2562;2(3):182–192.
Starekova J, Hernando D, Pickhardt PJ, Reeder SB. Quantification of Liver Fat Content with CT and MRI: State of the Art. Radiology 2021;301(2):250-62. doi: 10.1148/radiol.2021204288.
Alshoabi SA, Alharbi RM, Algohani RB, Alahmadi SA, Ahmed M, Faqeeh SF, et al. Grading of fatty liver based on computed tomography Hounsfield unit values versus ultrasonography grading. Gastroentero Insights 2024;15(3):588-98. https://doi.org/10.3390/gastroent15030043
Stahlschmidt FL, Weber IL, Ludwig MVD, Feuerschuette LM. Steatosis grading comparison between qualitative ultrasonography and magnetic resonance spectroscopy in patients with nonalcoholic fatty liver disease. J Diagn Med Sonog. 2023;39(1):33-41. doi:10.1177/87564793221112107
Kim DY, Park SH, Lee SS, Kim HJ, Kim SY, Kim MY, et al. Contrast-enhanced computed tomography for the diagnosis of fatty liver: prospective study with same-day biopsy used as the reference standard. Eur Radiol 2010;20(2):359-66. doi: 10.1007/s00330-009-1560-x.
Kodama Y, Ng CS, Wu TT, Ayers GD, Curley SA, Abdalla EK, et al. Comparison of CT methods for determining the fat content of the liver. AJR Am J Roentgenol 2007;188(5):1307-12. doi: 10.2214/AJR.06.0992.
Johnston RJ, Stamm ER, Lewin JM, Hendrick RE, Archer PG. Diagnosis of fatty infiltration of the liver on contrast enhanced CT: limitations of liver-minus-spleen attenuation difference measurements. Abdom Imaging 1998;23(4):409-15. doi: 10.1007/s002619900370.
Thipsumon T, Chulroek T. Usefulness of contrast-enhanced computed tomography for diagnosing hepatic steatosis. Chula Med J 2021;65(4):467-73. DOI : 10.14456/clmj.2021.59
