ผลของโปรแกรมการให้อาหารทางสายให้อาหารต่อผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับโภชนาการในผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรม

วไลลักษณ์  ดรศรีจันทร์; ณิชาภัตร  พุฒิคามิน

doi:10.60099/jtnmc.v41i02.275375

ผู้แต่ง

วไลลักษณ์ ดรศรีจันทร์ สาขาวิชาการพยาบาลผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ณิชาภัตร พุฒิคามิน สาขาวิชาการพยาบาลผู้ใหญ่ คณะพยาบาลศาสตร์ มพาวิทยาลัยขอนแก่น

DOI:

https://doi.org/10.60099/jtnmc.v41i02.275375

คำสำคัญ:

การให้อาหารทางสายให้อาหาร, ผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรม, การสำลัก , ปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหาร , อาการท้องเสีย

บทคัดย่อ

บทนำ ภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยวิกฤตกลุ่มอายุรกรรมเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญที่มักถูกมองข้าม ทั้งที่มีความชุกสูงและส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อผลลัพธ์ทางคลินิก ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มระยะเวลาการรักษาในโรงพยาบาล ความเสี่ยงต่อภาวะแทรกช้อน หรืออัตราการเสียชีวิต การบริหารจัดการด้านโภชนาการที่เป็นระบบและเหมาะสมในผู้ป่วยกลุ่มนี้ไม่เพียงแต่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการให้อาหาร แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มความปลอดภัยในการรักษา ซึ่งนำไปสู่การฟื้นตัวที่รวดเร็วและผลลัพธ์ทางโภชนาการที่ดีขึ้น

วัตถุประสงค์การวิจัย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการให้อาหาร ทางสายให้อาหารในผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรมต่อร้อยละของพลังงานที่ได้รับเมื่อเทียบกับพลังงาน ที่ควรได้รับในช่วงเวลานั้น ระยะเวลาเริ่มให้อาหาร อุบัติการณ์การเกิดภาวะแทรกช้อน ได้แก่ สำลัก ท้องเสียและปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหาร ในผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลตามโปรแกรมการให้อาหารทางสายให้อาหารในผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรมเปรียบเทียบกับผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรมที่ได้รับการให้อาหารทางสายให้อาหารตามมาตรฐานปกติ

การออกแบบการวิจัย การศึกษานี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลซ้ำ กรอบแนวคิด ในการวิจัยประยุกต์จากแนวคิด Nutrition bundle ของ Van Blarcom ประกอบด้วย 6 ขั้นตอน (1) การประเมินความเสี่ยงต่อภาวะทุพโภชนาการ ดำเนินการคัดกรองภาวะโภชนาการเบื้องต้น เพื่อระบุผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงและวางแผนการดูแลอย่างเหมาะสม (2) การเริ่มอาหารและการดูแลการให้อาหารผ่านทางเดินอาหาร ส่งเสริมการเริ่มให้อาหารอย่างรวดเร็วภายใน 24-48 ชั่วโมง หลังมีสัญญาณชีพคงที่ และวางแผนการให้อาหารอย่างเป็นระบบ (3) การลดความเสี่ยงต่อการสำลักอาหาร จัดมาตรการป้องกันการสำลัก เช่น การจัดท่าศีรษะสูง การตรวจสอบตำแหน่งสายให้อาหาร และการประเมินปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหารอย่างเหมาะสม (4) การปฏิบัติตามแนวทางการให้อาหารผ่านทางเดินอาหาร และหลีกเลี้ยงการใช้ปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหารเป็นเกณฑ์หลัก ในการหยุดให้อาหาร ใช้แนวทางที่เน้นการคงการให้อาหารอย่างต่อเนื่อง แม้พบปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหาร บางระดับภายใต้เกณฑ์ที่ปลอดภัย (5) การพิจารณาให้อาหารทางหลอดเลือดดำ เมื่อไม่สามารถให้อาหารผ่านทางเดินอาหารได้ตัดสินใจเสริมโภชนาการทางหลอดเลือดดำ และ (6) การประเมินผลลัพธ์ด้านโภชนาการและภาวะแทรกช้อน

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วย 36 คนที่เข้ารับการรักษาที่หอผู้ป่วยกึ่งวิกฤตอายุรกรรม โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ระหว่างเดือนมิถุนายน ถึง เดือนกันยายน 2567 เลือกตัวอย่างแบบเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด กำหนดขนาดตัวอย่างตามหลักการวิเคราะห์ อำนาจการทดสอบ จัดเข้ากลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมแบบเจาะจง กลุ่มละ 18 คน เครื่องมือวิจัย ประกอบด้วย 1) โปรแกรมการให้อาหารทางสายให้อาหารในผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรม 2) แบบบันทึกข้อมูลของกลุ่มตัวอย่าง และ 3) แบบบันทึกข้อมูลการได้รับอาหารทางสายให้อาหารโปรแกรมผ่านการตรวจสอบ ความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 5 ท่าน ได้ค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหาเท่ากับ 1.0 ตรวจสอบ ความเป็นไปได้โดยพยาบาลที่ปฏิบัติงานในหอผู้ป่วยกึ่งวิกฤตอายุรกรรม จำนวน 5 คน วิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้สถิติเชิงบรรยาย การทดสอบทีแบบอิสระ ความแตกต่างของอุบัติการณ์ และ การวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบสองทางวัดช้ำ

ผลการวิจัย ตัวอย่างกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 67 และ 83 ตามลำดับ) อายุเฉลี่ย 69.39 ปี (SD 14.98) และ 72.56 ปี (SD 10.82) ตามลำดับ ดัชนีมวลกายเฉลี่ย 21.96 กิโลกรัม/เมตร² (SD 6.62) และ 22.16 กิโลกรัม/เมตร² (SD 4.25) ตามลำดับ คะแนน APACHE II เฉลี่ย 21.72 (SD 5.52) และ 22.16 (SD 5.27) ตามลำดับ ความเสี่ยงทางโภชนาการ โดยใช้แบบคัดกรอง NAF เฉลี่ย 16.50 (SD 3.15) และ 16.05 (SD 3.78) ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลของกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองพบว่า ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ภายหลังได้รับโปรแกรมกลุ่มทดลองมีร้อยละของพลังงานที่ผู้ป่วยได้รับเมื่อเทียบกับพลังงานที่ควรได้รับในช่วงเวลานั้น มากกว่ากลุ่มควบคุม η $svg.image?_{p}^{2}$ = .402, p<.001) มีระยะเวลาเฉลี่ยของการเริ่มให้อาหารน้อยกว่า กลุ่มควบคุม (t = 9.004; p =.001) และอุบัติการณ์การเกิดภาวะแทรกช้อนในกลุ่มทดลองน้อยกว่า กลุ่มควบคุมในเรื่องการสำลัก (IRD = -47.62, 95%CI=-91.62, -3.62; p=.034) อาการท้องเสีย (IRD=-87.30, 95%CI=-165.08.08, -9.53; p=.027) และปริมาณอาหารเหลือค้างในกระเพาะอาหาร (η $svg.image?_{p}^{2}$ = .075,p=.047) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ข้อเสนอแนะ พยาบาลที่ปฏิบัติงานในหอผู้ป่วยวิกฤตอายุรกรรมที่มีบริบทคล้ายกับการศึกษาครั้งนี้ สามารถนำโปรแกรมไปใช้โดยเน้นการประเมินความพร้อมในการเริ่มให้อาหาร การประเมินความต้องการพลังงาน และการกำหนดเป้าหมายพลังงานไปประยุกต์ใช้ในการดูแลผู้ป่วย ซึ่งจะช่วยสนับสนุนการฟื้นตัวของผู้ป่วย ลดภาวะแทรกช้อน และเพิ่มประสิทธิภาพของการดูแลในระยะวิกฤต

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Bunchuailua W, Kapol N, Janweeranon K. Malnutrition and its impacts in hospitalized patients: A systematic review. Thai journal pharmacy practice 2020;12(2): 289-304. (in Thai)

Juntratip N. Nursing care for monitoring malnutrition in patients cardiac surgery. Region 11 Medical Journal 2019;33(3): 613–628. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Reg11MedJ/article/view/217059 (in Thai)

Vanblarcom A, McCoy MA. New nutrition guidelines: Promoting enteral nutrition via a nutrition bundle. Critical Care Nurse 2018;38(3): 46-52. https://doi.org/10.4037/ccn2018617 PMID: 29858195 DOI: https://doi.org/10.4037/ccn2018617

Kalaiselvan MS, Renuka MK, Arunkumar AS. Use of nutrition risk in critically ill (NUTRIC) score to assess nutritional risk in mechanically ventilated patients: A prospective observational study. Indian Journal of Critical Care Medicine 2017;21(5): 253-6. https://doi.org/10.4103/ijccm.IJCCM_24_17 PMID: 28584426 DOI: https://doi.org/10.4103/ijccm.IJCCM_24_17

Owattanapanich N. Energy requirement in critically ill patients. Thai JPEN 2020;28(1):57- 63. (in Thai) Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJPEN/article/view/242700

Mohialdeen Gubari MI, Hosseinzadeh-Attar MJ, Hosseini M, Mohialdeen FA, Othman H, Hama- Ghareeb KA, et al. Nutritional status in intensive care unit: A meta-analysis and systematic review. Galen Medical Journal 2020;9, 1678. https://doi.org/10.31661/gmj.v9i0.1678 PMID: 34466565 DOI: https://doi.org/10.31661/gmj.v9i0.1678

Kulnitichai W. Nursing care for continuous monitoring of the malnutrition in critical patients. Thai Journal of Cardio-Thoracic Nursing 2019;30(1): 2-16. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/journalthaicvtnurse/article/view/175669 (in Thai)

Insee A, Saensom D. Effects of a nutritional management clinical practice guideline in critically ill trauma patients. The Journal of Baromarajonani College of Nursing, Nakhonratchasima 2017;25(2): 118-37. (in Thai)

Koontalay A, Sangsaikaew A, Khamrassame A. Effect of a clinical nursing practice guideline of enteral nutrition care on the duration of mechanical ventilator for critically ill patients. Asian Nursing Research 2019;14(1):17–23. https://doi.org/10.1016/j.anr.2019.12.001 PMID: 31899383 (in Thai) DOI: https://doi.org/10.1016/j.anr.2019.12.001

Mcclave S, Taylor B, Martidale R, Warren M, Johnson D, Braunschewig C, et al. Guideline for the provision and assessment of nutrition support therapy in the adult critically ill patient: Society of Critical Care Medicine (SCCM) and American Society for Parenteral and Enteral Nutrition (ASPEN). Journal of Parenteral and Enteral Nutrition 2016;40(2):159-211. https://doi.org/10.1177/0148607116670155 PMID: 26773077 DOI: https://doi.org/10.1177/0148607115621863

Singer P, Reintam Blaser A, Berger M, Alhazzani W, Calder P, Casaer M, et al. ESPEN guideline on clinical nutrition in the intensive care unit. Clinical Nutrition 2019;38(1):48-79. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.08.037 PMID: 30348463 DOI: https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.08.037

Wischmeyer PE. Nutrition therapy in sepsis. Crit Care Clin. 2018; 34(1):107-25. https://doi.org/10.1016/j.ccc.2017.08.008 PMID: 29149933 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ccc.2017.08.008

Warodomwichit D, Yamwong P, Hongsprabhas P, Chittawattanarat K, Angkatavanich J, Pispraser V, et al. Thai clinical practice recommendations for nutritional management in adult hospitalized patients 2017 part 1: Enteral nutrition (recommendation 1-4). Thai JPEN 2019; 1:10-38. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJPEN/article/view/242061/164724 (in Thai)

Chittawatanarat K. Nutrition support in critically ill patients. Thai Journal Critical Care Medicine 2018; 26(1):1–12.

Patel JJ, Rosenthal MD, Heyland, DK. Intermittent versus continuous feeding in critically ill adults. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care 2018;21(2):116–20. https://doi.org/10.1097/MCO.0000000000000447 PMID: 29232262 DOI: https://doi.org/10.1097/MCO.0000000000000447

Ichimaru S. Methods of enteral nutrition administration in critically ill patients: Continuous, cyclic, intermittent, and bolus feeding. Nutrition in Clinical Practice 2018;33(6):790–795. https://doi.org/10.1002/ncp.10105 PMID: 29924423 DOI: https://doi.org/10.1002/ncp.10105

Marik PE. Feeding critically ill patients the right ‘whey’: Thinking outside of the box, a personal view. Ann Intensive Care 2015;5(1):51. https://doi.org/10.1186/s13613-015-0051-2 PMID: 26055186 DOI: https://doi.org/10.1186/s13613-015-0051-2

Seres DS. Nutrition support in critically ill patients: Underfeeding is not safe. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic 2016;19(3):220–4.

Nasiri M, Farsi Z, Ahangari M, Dadgari F. Comparison of intermittent and bolus enteral feeding methods on enteral feeding intolerance of patients with sepsis: A triple-blind controlled trial in intensive care units. Middle East Journal of Digestive Disease 2017;9(4):218–227. https://doi.org/10.15171/mejdd.2017.77 PMID: 29255580 DOI: https://doi.org/10.15171/mejdd.2017.77

Taylor BE, McClave SA, Martindale RG, Warren MM, Johnson DR, Braunschweig C, et al. Guidelines for the provision and assessment of nutrition support therapy in the critically ill patient: Update 2020. JPEN Journal Parenteral and Enteral Nutrition 2020; 44(1):38–39.

Reintam Blaser A, Starkopf J, Alhazzani W, Berger MM, Casaer MP, Deane AM, et al. Early enteral nutrition in critically ill patients: ESICM clinical practice guidelines. Intensive Care Medicine 2017; 43(3):380–98. https://doi.org/10.1007/s00134-016-4665-0 PMID: 28168570 DOI: https://doi.org/10.1007/s00134-016-4665-0

Oshima T, Heidegger CP, Pichard C. Supplemental parenteral nutrition in ICU patients: A systematic review and meta-analysis. Intensive Care Medicine 2016;42(5):829–40.

Kim HY. Statistical notes for clinical researchers: Sample size calculation 2. Comparison of two independent proportions. Restorative dentistry and endodontics 2016;41(2):154-156. DOI: https://doi.org/10.5395/rde.2016.41.2.154

Traiyawong S, Saensom D, Methakanjanasak N. Effects of clinical practice guideline for enteral feeding among critically ill medical patients in Mukdahan Hospital. Journal of Sakon Nakhon Hospital 2017; 21(3):22-33. (in Thai)

Knaus WA, Draper EA, Wagner DP, Zimmerman JE. APACHE II: a severity of disease classification system. Critical Care Medicine. 1985;13(10):818-29. DOI: https://doi.org/10.1097/00003246-198510000-00009

Preiser JC, Arabi YM, Berger MM, Casaer M, McClave S, Montejo-González JC, et al. A guide to enteral nutrition in intensive care units: 10 expert tips for the daily practice. Critical Care 2021;25(1):424. https://doi.org/10.1186/s13054-021-03847-4 PMID: 34906215 DOI: https://doi.org/10.1186/s13054-021-03847-4

Wansrimuang S, Phutthikhamin N. Effects of a nutritional management program using the nutrition management concept (Nutrition bundle) on nutritional outcomes in patients with sepsis: A pilot study. Journal of Nursing Science & Health 2023;46(4):105-116. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/265018/180496 (in Thai)

Changyai K. Continuous nutritional care practice in critically ill patients. Journal of Nursing and Health Care 2018;36(4):25-32. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/164861 (in Thai)

Ma Y, Cheng J, Liu L, Chen K, Fang Y, Wang, G, et al. Intermittent versus continuous enteral nutrition on feeding intolerance in critically ill adults: A meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Nursing Studies 2021;113: 103792. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2020.103783 PMID: 33161333 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2020.103783