สมุฏฐานการเกิดโรค: กุญแจสำคัญแห่งศาสตร์การแพทย์แผนไทย

Main Article Content

ณัฏฐา เชิดชูธีรกุล
อำพล บุญเพียร
ปฐมา จันทรพล

บทคัดย่อ

การแพทย์แผนไทยเป็นศาสตร์การแพทย์ดั้งเดิมที่หยั่งรากลึกในวิถีชีวิต และวัฒนธรรมของคนไทย ถือเป็นองค์ความรู้ที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาในการดูแลสุขภาพที่มีความเป็นเอกลักษณ์ และยังคงได้รับการอนุรักษ์และพัฒนาให้เหมาะสมกับยุคสมัย จนสามารถประยุกต์ใช้ในการดูแลสุขภาพในปัจจุบันได้อย่างมีประสิทธิภาพ หนึ่งในความก้าวหน้าที่สำคัญของการแพทย์แผนไทยคือการจัดการเรียนการสอนในรูปแบบระบบการศึกษา ตั้งแต่ระดับปริญญาตรีจนถึงปริญญาเอก การศึกษาในระดับสูงนี้ได้ส่งเสริมการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการรักษาโรคอย่างมีระบบ รวมถึงการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์ที่สนับสนุนแนวทางการดูแลสุขภาพด้วยแพทย์แผนไทยที่น่าเชื่อถือ หัวใจสำคัญของการแพทย์แผนไทยอยู่ที่การเข้าใจรากฐานขององค์ความรู้ โดยเฉพาะในเรื่องสมุฏฐานหรือสาเหตุของโรค แนวคิดสมุฏฐานนี้อาศัยการวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงของธาตุในร่างกายตามสภาพแวดล้อม เช่น วันที่เกิด อายุ เวลา ฤดูกาล และภูมิประเทศ ซึ่งมีผลต่อการเกิดโรค การแพทย์แผนไทยได้อธิบายหลักการดังกล่าวไว้ผ่านตำราคัมภีร์ที่ถ่ายทอดภูมิปัญญาในการวินิจฉัยและรักษาโรค การเข้าใจถึงความเชื่อมโยงขององค์ความรู้เหล่านี้จะทำให้แพทย์แผนไทยสามารถให้การรักษาและให้คำแนะนำที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละคน ด้วยการบูรณาการองค์ความรู้ทั้งทางทฤษฎีและการปฏิบัติ การแพทย์แผนไทยจึงไม่เพียงแต่เป็นศาสตร์ที่รักษาโรค แต่ยังเป็นศิลป์ที่ช่วยสร้างสมดุลในชีวิต การเชื่อมโยงระหว่างวิถีชีวิตกับธรรมชาติผ่านการวิเคราะห์ธาตุช่วยให้ผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นฟูสุขภาพได้อย่างยั่งยืนและตรงจุด ซึ่งสะท้อนถึงความลึกซึ้งและความยั่งยืนขององค์ความรู้ไทยที่ยังคงมีคุณค่าในปัจจุบัน

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
1.
เชิดชูธีรกุล ณ, บุญเพียร อ, จันทรพล ป. สมุฏฐานการเกิดโรค: กุญแจสำคัญแห่งศาสตร์การแพทย์แผนไทย. เวชบันทึกศิริราช [อินเทอร์เน็ต]. 1 กรกฎาคม 2025 [อ้างถึง 4 มีนาคม 2026];18(3):151-8. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/simedbull/article/view/273426
ประเภทบทความ
บทความทั่วไป

เอกสารอ้างอิง

มูลนิธิฟื้นฟส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิม. ตำราการแพทย์แผนไทยเดิม (แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ ฉบับอนุรักษ์) เล่ม 1 ฉบับชำระ พ.ศ. 2550 เนื่องในมหามงคลวโรกาสเฉลิมพระชนมายุ 80 พรรษา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช. กรุงเทพฯ: ศุภวนิชการพิมพ์; 2550.

เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ. คู่มือเวชกรรมแผนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 1). นนทบุรี: สถาบันแพทย์หญิงเพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ มูลนิธิการแพทย์แผนไทยพัฒนา; 2559.

ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพฯ :นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์; 2556

ประพจน์ เภตรากาศ. ตำราสมุฏฐานโรคและการวินิจฉัย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ; 2555.

เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ. ประมวลทฤษฎีการแพทย์แผนไทยเล่มที่ 1 พระคัมภีร์สมุฏฐานวินิจฉัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2537.

ยงศักดิ์ ตันติปิฎก และรวงทิพย์ ตันติปิฎก. ตำราพื้นฐานวิชาชีพการแพทย์แผนไทย เล่ม 1 วิชาปรัชญาและพื้นฐานการแพทย์แผนไทย. สมุทรสาคร: บริษัท พิมพ์ดี จำกัด; 2561.

สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถร). คัมภีร์วิสุทธิมรรค พระพุทธโฆสเถระ รจนา (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเพทฯ: บริษัทธนาเพรศ จำกัด; 2554.

คณะอนุกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์แพทย์และเภสัชกรรมแผนไทย ในคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย. พจนานุกรมศัพท์แพทย์และเภสัชกรรมแผนไทย (1). วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2550;5(1):78-85.

คมสัน ทินกร ณ อยุธยา. หลักทฤษฎีการแพทย์แผนไทย. คู่มือการใช้ยาแผนไทย และยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ (พิมพ์ครั้งที่ 1). นนทบุรี: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2558.

มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิม อายุรเวทวิทยาลัย (ชีวกโกมารภัจจ์). ตำราการแพทย์ไทยเดิม (แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์) ฉบับบพัฒนา ตอนที่ 2 (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: อุษาการพิมพ์; 2555.

มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ. การตรวจวินิจฉัยโรคด้วยเส้นสิบ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ; 2555.

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข. องค์ความรู้การแพทย์แผนไทยสำหรับประชาชน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2552.

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. คู่มือการใช้ยาแผนไทยและยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ. ปทุมธานี: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2558.

มูลนิธิสาธารณสุขกับการพัฒนา. ตำราความเจ็บปวด (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: มูลนิธิสาธารณสุขกับการพัฒนา; 2561.